Y TẾ CỘNG ĐỒNG

 LỊCH SỬ THÀNH LẬP

    Sốt Dengue/Sốt xuất huyết Dengue (SD/SXHD) là bệnh do vi rút Dengue gây ra, lây truyền qua muỗi Aedes. Ðây là bệnh thường xuyên gây ra dịch hàng năm, đặc biệt là ở các tỉnh phía nam nước ta. Trước năm 1998, ở 19 tỉnh khu vực phía nam, hàng năm, trung bình có hơn 50.000 ca sốt xuất huyết với gần 200 ca tử vong, chủ yếu là trẻ em (với hơn 90%).

Năm 1998 là năm đại dịch SD/SXHD trên thế giới. Ở nước ta, dịch SD/SXHD nổ ra trên hầu hết các tỉnh. Tính riêng ở khu vực phía nam, đã có 124.000 ca bệnh với gần 350 ca tử vong.

Trước tình hình đó, dự án quốc gia phòng chống SD/SXHD được thành lập vào đầu năm 1999 nhằm hạn chế số tử vong và giảm số ca mắc SD/SXHD.

TỔ CHỨC

a) Tại tuyến khu vực:
Thành lập Ban điều hành khu vực và các tiểu ban chuyên trách điều trị, dịch tễ, côn trùng, huyết thanh nhằm nâng cao chất lượng các hoạt động:

• Tập huấn: nâng cao chất lượng điều trị, kỹ năng giám sát phòng chống dịch cho cán bộ y tế địa phương

• Giám sát: chặt chẽ tình hình SXHD dự báo dịch kịp thời

• Kiểm tra: thường xuyên hoạt động của tuyến dưới ?hanh chóng chấn chỉnh hoạt động của địa phương, điều chỉnh chiến lược cho phù hợp

• Nghiên cứu khoa học: --> Tìm ra các biện pháp phòng chống SXHD hữu hiệu hơn.

b) Tại địa phương

Thành lập Ban chỉ đạo phòng chống SXH các tuyến:

• Phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền - y tế - trường học - ban ngành đoàn thể

• Ðưa các chỉ tiêu phòng chống SXH thành chỉ tiêu pháp lệnh trong kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội của từng địa phương, có kế hoạch chỉ đạo thực hiện

• Ðề cao trách nhiệm của người dân trong viêc thực hiện bản cam kết không có lăng quăng trong nhà với UBND xã

• Phối hợp chặt chẽ hoạt động giữa các bộ phận điều trị - dự phòng - xét nghiệm ở tất cả các tuyến

HOẠT ÐỘNG

1. Giám sát dịch tễ

Giám sát bệnh:

• Chẩn đoán, phát hiện bệnh ngay từ tuyến cơ sở (trạm y tế xã). Báo cáo ca bệnh theo quy định, kịp thời, chính xác, đầy đủ

• Thực hiện xét nghiệm phân lập vi rút và chẩn đoán huyết thanh (Mac ELISA) cho các ca sốt nhiễm siêu vi, SXH, suốt năm, tập trung cao điểm vào mùa khô

• Giám sát véc tơ: Giám sát muỗi và lăng quăng thường kỳ tại các điểm đại diện được vùng sinh thái môi trường của địa phương với hai mục đích (1) theo dõi diễn biến véc tơ; (2) đánh giá hiệu quả của can thiệp

2. Hoạt động giảm tỉ lệ chết

Nguyên tắc: "Ðịnh bệnh sớm, điều trị đúng" nhằm giảm tỉ lệ chết/các ca sốc (độ III, IV) tại các cơ sở điều trị.

• Tập huấn tăng cường khả năng chẩn đoán và điều trị SD/SXHD

• Cung cấp trang thiết bị tối cần thiết cho công tác chẩn đoán (máy đo hematocrit, kính hiển vi) phục vụ chẩn đoán cho bệnh viện huyện và trạm y tế xã

• Giáo dục sức khỏe cho cộng đồng về kiến thức nhận dạng bệnh và cách xử trí bệnh đúng "Ðến ngay cơ sở y tế khi bị sốt" thông qua các cơ sở y tế, mạng lưới cộng tác viên và các phương tiện truyền thông đại chúng.

3. Hoạt động phòng chống dịch

Nguyên tắc: phòng chống sốt xuất huyết dựa vào cộng đồng nhằm loại bỏ nguồn sinh sản của muỗi, diệt lăng quăng trong từng hộ gia đình.

3.1. Phòng chống sốt xuất huyết dựa vào cộng đồng thông qua các mô hình

• Cộng tác viên vãng gia hàng tháng, vận động và hướng dẫn cộng đồng thực hiện các biện pháp diệt lăng quăng

• Tổ chức chiến dịch diệt lăng quăng rầm rộ, chất lượng và hiệu quả ở những vùng có nguy cơ phát dịch 2 lần/năm vào mùa mưa, với mục tiêu và khẩu hiệu "Loại trừ lăng quăng", "Không còn lăng quăng, không còn SXH". Huy động nguồn lực của các ban ngành đoàn thể liên quan, đến từng hộ gia đình vận động và thực hiện loại bỏ ổ lăng quăng bằng các biện pháp cơ học, sinh học.

• Giáo dục sức khỏe trong trường học, vận động học sinh diệt lăng quăng tại nhà

3.2. Chống dịch kịp thời

• Sử dụng hiệu quả thông tin giám sát, phát hiện sớm và xử lý kịp thời những trường hợp mắc đầu tiên.

• Áp dụng các biện pháp khẩn cấp phòng chống véc tơ, điều tra ca bệnh khi dịch bùng nổ theo quy định.

3.3. Truyền thông giáo dục sức khỏe

• Truyền thông đến tận hộ gia đình bằng hình thức: đài phát thanh, truyền hình, báo chí, tờ rơi, áp phích, khẩu hiệu, panô

• Ðưa nội dung phòng chống SD/SXHD vào chương trình ngoại khóa của trường tiểu học và trung học cơ sở ở các xã điểm, tổ chức thi đố vui...

4. Kiểm tra đánh giá

Tuyến trên thực hiện định kỳ công tác kiểm tra giám sát tuyến dưới với các nội dung:

• hoạt động giám sát dịch tễ

• công tác chẩn đoán điều trị

• công tác phòng chống dịch: hiệu quả cộng tác viên, chiến dịch...

• Giao ban tổng kết 6 tháng, 1 năm và hội nghị tổng kết khu vực, toàn quốc vào cuối năm để rút kinh nghiệm để xây dựng kế hoạch cho những năm tiếp theo.