Y TẾ CỘNG ĐỒNG

Giám sát dịch tễ:
Bao gồm giám sát bệnh nhân, giám sát huyết thanh và vi rút dengue, giám sát muỗi truyền bệnh (véc tơ) và giám sát tính nhạy cảm của véc tơ với các hoá chất diệt côn trùng. Theo dõi diễn biến thời tiết, môi trường và kết quả biện pháp phòng chống chủ động.
1. Giám sát bệnh nhân SD/SXHD
Giám sát bệnh nhân SD/SXHD để chủ động phòng chống bệnh SD/SXHD gồm:
1.1. Giám sát và thống kê báo cáo thường kỳ
a) Hoạt động giám sát, thống kê báo cáo bệnh SD/SXHD được lồng ghép vào hoạt động giám sát và báo cáo thường kỳ của 24 bệnh truyền nhiễm gây dịch cũng như các mục tiêu quốc gia phòng chống các bệnh truyền nhiễm khác do hệ thống Y tế dự phòng (YTDP) quản lý.
b) Trách nhiệm thực hiện là Y tế thôn, bản, xã, phường, phòng khám đa khoa, phòng khám lây, phòng khám nhi và các khoa điều trị lây, nhi thuộc hệ thống điều trị. Hệ Y tế đự phòng chịu trách nhiệm quản lý thực hiện.

• Trạm y tế xã, phường tổng hợp thống kê báo cáo hàng tháng số bệnh nhân được khám và điều trị tại trạm theo sổ khám bệnh và các trường hợp được y tế thôn, bản, y tế tư nhân báo cáo bằng văn bản (hoặc bằng điện thoại) khi có dịch xảy ra.
• Huyện, quận tổng hợp thống kê báo cáo hàng tháng số bệnh nhân khám và điều trị tại bệnh viện huyện, các phòng khám đa khoa khu vực, các trạm y tế xã và y tế tư nhân do huyện quản lý gửi lên Trung tâm YTDP tỉnh.
• Trung tâm YTDP tỉnh tổng hợp thống kê báo cáo số bệnh nhân khám và điều trị tại bệnh viện tỉnh, tổng hợp báo cáo của các huyện và y tế tư nhân do tỉnh quản lý gửi Viện Vệ sinh dịch tễ (VSDT)/Pasteur khu vực, Ban Điều hành Dự án phòng chống sốt xuất huyết quốc gia và Cục YTDP Việt Nam.

c) Tiêu chuẩn chẩn đoán: Thực hiện theo "Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị sốt dengue và sốt xuất huyết dengue" được ban hành kèm Quyết định số 1536/QĐ-BYT ngày 29-4-2004 của Bộ trưởng Bộ Y tế.
d) Những thông tin về bệnh SD/SXHD trong giám sát, báo cáo thường kỳ
Cần thu thập những thông tin về tình hình bệnh nhân trong cộng đồng và những bệnh nhân được tiếp nhận khám và điều trị tại các cơ sở chữa bệnh các tuyến:

• Số lượng mắc và chết theo tiêu chuẩn lâm sàng: SD và SXHD theo phân độ lâm sàng.
• Tên địa phương có bệnh (Trung ương quản lý đến huyện, tỉnh quản lý đến xã, huyện quản lý đến thôn bản)
• Thời gian mắc bệnh (theo mẫu báo cáo của dự án)
• Tổng số dân và số trẻ < 15 tuổi.

e) Mẫu báo cáo
Là các mẫu báo cáo đang được thực hiện trong hệ thống giám sát thường kỳ theo quy định của Bộ Y tế bao gồm:

• Mẫu báo cáo tháng 24 bệnh truyền nhiễm (theo mẫu đang dùng cho báo cáo bệnh truyền nhiễm thường kỳ hàng tháng)
• Mẫu báo cáo tuần (theo mẫu đang dùng cho báo cáo tuần)
• Khi có dịch phải báo cáo hàng ngày bằng fax, thư điện tử hoặc điện thoại (theo nội dung mẫu báo cáo tuần)
• Đồng thời thực hiện:

+ Mẫu báo cáo tháng trường hợp bệnh phân theo tuổi, giới và phân độ lâm sàng (mẫu 2, đính kèm bản hướng dẫn này). Mẫu 2 do tỉnh thực hiện (tập hợp số liệu từ huyện, huyện tập hợp số liệu từ xã) gửi Ban điều hành dự án khu vực. Ban điều hành dự án khu vực tổng hợp gửi Ban điều hành dự án Quốc gia.
+ Mẫu báo cáo 3 tháng, 6 tháng, 9 tháng, 1 năm về kết quả hoạt động phòng chống SD/SXHD và điều kiện khí hậu, môi trường sinh thái (mẫu 3).
f) Thời gian gửi báo cáo
Trung tâm YTDP tỉnh có trách nhiệm giám sát, thu thập số liệu bệnh nhân SD/SXHD và báo cáo Cục YTDP Việt Nam, Viện VSDT/Pasteur Trung ương và khu vực vào ngày thứ 4 hàng tuần (đối với báo cáo tuần), ngày 05 hàng tháng (đối với báo cáo tháng) và ngày 10 của tháng đầu tiên quý tiếp theo (đối với báo cáo 3 tháng, 6 tháng, 9 tháng, 1 năm).
Ban Điều hành dự án khu vực tổng hợp số liệu báo cáo tuần, tháng, quý, năm của địa phương trong khu vực phụ trách và gửi về Ban Điều hành dự án Quốc gia và Cục Y tế dự phòng Việt Nam vào ngày thứ 5 hàng tuần (đối với báo cáo tuần), ngày 10 hàng tháng (đối với báo cáo tháng) và ngày 15 của tháng đầu tiên quý tiếp theo (đối với báo cáo 3 tháng, 6 tháng, 9 tháng, 1 năm).
Khi có tử vong do SXHD, Trung tâm YTDP tỉnh có trách nhiệm thu thập thông tin đầy đủ theo mẫu “Phiếu điều tra tử vong do SXHD” và gửi về Cục YTDP Việt Nam, Viện VSDT/Pasteur Trung ương và khu vực cùng thời điểm với báo cáo tháng, quý.
1.2. Giám sát và thống kê báo cáo trọng điểm
Hệ thống thống kê báo cáo trọng điểm là rất cần thiết vì phạm vi bệnh dịch SD/SXHD lưu hành địa phương ở Việt Nam rộng rãi và tần số mắc bệnh hàng năm rất lớn: năm có số mắc thấp nhất là trên 50 nghìn trường hợp (1992), năm số mắc cao nhất là 354.517 trường hợp (1987), năm 1998 có 234.920 trường hợp. Trong khi màng lưới y tế cơ sở còn yếu, chất lượng chẩn đoán lâm sàng, xét nghiệm và việc thu thập thông tin chi tiết cho hệ thống báo cáo thường xuyên còn nhiều khó khăn. Nhiệm vụ hệ thống giám sát, báo cáo trọng điểm là thu thập, thống kê, phân tích các chỉ số mắc và chết do SD/SXHD, báo cáo chỉ số muỗi và bọ gậy (lăng quăng) Aedes, báo cáo các thông tin về khí hậu, môi sinh có liên quan đến các yếu tố nguy cơ.
a) Chọn cơ sở thực hiện giám sát trọng điểm
Mỗi tỉnh chọn 2 điểm giám sát: 1 bệnh viện tuyến tỉnh, 1 bệnh viện tuyến huyện:
+ Tuyến tỉnh chọn khoa Truyền nhiễm và/hoặc khoa Nhi và/hoặc khoa Hồi sức cấp cứu của bệnh viện tỉnh; khoa Truyền nhiễm và/hoặc khoa Sốt xuất huyết và/hoặc khoa Hồi sức cấp cứu bệnh viện Nhi được phân công điều trị SD/SXHD.
+ Tuyến huyện chọn 1 điểm tại bệnh viện huyện hoặc khu vực để thực hiện giám sát điểm của huyện.
b) Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh nhân SD/SXHD trong giám sát trọng điểm ở bệnh viện
Thực hiện theo "Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị sốt dengue và sốt xuất huyết dengue" được ban hành kèm theo Quyết định số 1536/QĐ-BYT ngày 29-4-2004 của Bộ trưởng Bộ Y tế.
c) Thông tin cần thu thập
Số mắc, số chết phân theo:

• Địa phương (Trung ương, khu vực quản lý đến huyện, tỉnh quản lý đến xã, huyện quản lý đến thôn, bản)
• Tuổi hoặc nhóm tuổi
• Giới tính
• Thời gian (tháng hoặc tuần)

Kết quả chẩn đoán xác định bằng xét nghiệm huyết thanh và phân lập vi rút.
Kết quả giám sát chỉ số bọ gậy (lăng quăng) và muỗi Aedes, kết quả phát hiện độ nhậy cảm của muỗi véc tơ với hoá chất.
Thông tin về hoạt động và kết quả hoạt động phòng chống SD/SXHD.
d) Mẫu báo cáo

Mẫu điều tra bệnh nhân (mẫu 1): Dùng cho tất cả bệnh nhân nghi mắc SD/SXHD khám, điều trị tại cơ sở điều trị và khi điều tra vụ dịch. Mẫu điều tra, sau khi đã hoàn thành, được giữ lại ở từng tuyến. Tuyến Trung ương, khu vực, tỉnh cập nhật, xử lý số liệu và báo cáo kết quả về Ban Điều hành dự án Quốc gia cùng thời điểm với báo cáo 3 tháng, 6 tháng, 9 tháng, và 1 năm.