I/. Sốt Xuất huyết
Sốt xuất huyết – Dengue là một trong những bệnh nhiễm trùng hàng đầu trẻ em nhập viện và tử vong ở các vùng Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương trong những thập kỷ qua. Hiện nay, theo Tổ chức Y tế Thế giới, bệnh xảy ra ở khắp mọi nơi từ thành thị đến nông thôn như Châu Phi, châu Mỹ, Tây Địa Trung Hải… Tuy nhiên, Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương vẫn là hai nơi có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất. Ước tính hàng năm, có trên 50 triệu người nhiễm virus Dengue trên toàn thế giới trong đó có hơn 500.000 bệnh nhân cần phải nhập viện. Việt Nam là một trong những nước có tỉ lệ bệnh nhân sốt xuất huyết cao trong khu vực.
Tác nhân gây bệnh chủ yếu do siêu vi trùng trong đó siêu vi Dengue chiếm đa số nên bệnh còn có tên gọi đầy đủ là Sốt xuất huyết – Dengue. Trung gian truyền bệnh chính là muỗi cái Aedes agypti. Muỗi có thể theo các phương tiện giao thông di chuyển từ vùng này sang vùng khác, do đó bệnh sốt xuất huyết – D lan truyền nhanh từ vùng này sang vùng khác trên diện rộng. Mật độ muỗi Aedes agypti cao ở những nơi ao tù nước đọng chung quanh nhà hoặc những nơi tối tăm, ẩm thấp trong nhà. Các vùng đồng bằng nhiều sông nước hoặc các vùng đông dân cư, vệ sinh môi trường kém ở thành thị thường liên quan tỉ lệ cao sốt xuất huyết – Dengue. Theo thống kê hàng năm, các tỉnh thuộc khu vực đồng bằng sông Cửu Long và thành phố Hồ Chí Minh luôn là những nơi có tỉ lệ bệnh nhân sốt xuất huyết cao so với các nơi khác trong nước.
Ở Việt Nam, bệnh bắt đầu xuất hiện vào những năm của thập niên 1960 tại Đồng bằng sông Cửu Long. Bệnh phát thành dịch nhanh chóng và lan nhanh đến các vùng khác dọc theo hai bờ sông. Trước đây theo chu kỳ mỗi 3 – 5 năm, bệnh phát thành dịch lớn mà cao điểm vào mùa mưa các tháng 6 đến tháng 10. Đối tượng mắc bệnh chủ yếu là trẻ em. Tuy nhiên, trong vòng năm năm trở lại, tỉ lệ sốt xuất huyết tăng dần ở người lớn.
Sau khi hút máu người bệnh, siêu vi Dengue vào cơ thể muỗi phát triển trong ống tiêu hóa và tuyến nước bọt, truyền sang người khác khi có cơ hội.
Hai biểu hiện nổi bật của sốt xuất huyết – Dengue là sốt và xuất huyết. Ngoài ra, bệnh nhân có thể có biểu hiện trụy tim mạch. Bệnh diễn tiến cấp tính, rất dễ dẫn đến tử vong nếu không được điều trị thích hợp kịp thời.
II/. Lâm Sàng:
1. Sốt
Sốt cao 39,5 – 40o C, khởi phát đột ngột, liên tục kèm cảm giác lạnh, không có cơn run kiểu sốt rét. Thuốc giảm sốt có ảnh hưởng ít nhưng không cắt sốt. Trung bình sốt kéo dài 5 – 6 ngày. Một số ít trường hợp sốt kéo dài đến hai hoặc ba tuần sau đó tự hết mà không can thiệp gì. Kèm sốt là cảm giác nhức đầu, chóng mặt, buồn nôn.
2. Xung huyết - xuất huyết
· Da niêm xung huyết rõ, đặc biệt niêm mạc mắt đỏ sậm, môi đỏ sậm, da mặt ửng đỏ hai bên má, tai.
· Xuất huyết: Có thể xảy ra sớm vào ngày thứ 2 hoặc thứ 3, kéo dài vài ba ngày nếu nhẹ. Một số ít bệnh nhân nặng hơn, xuất huyết kéo dài, rỉ rã trên hai tuần. Mức độ xuất huyết có thể từ nhẹ nếu đơn thuần chỉ xuất huyết da niêm hoặc nặng xuất huyết cùng lúc ở nhiều vị trí hoặc cơ quan. Các vị trí xuất huyết thường gặp:
- Niêm mạc: Xuất huyết chấm kết mạc mắt, chảy máu cam niêm mạc mũi, chảy máu răng miệng và nứt chảy máu môi.
- Da: biểu hiện chấm, mảng xuất huyết thường gặp ở chi. Các mảng xuất huyết xảy ra tự nhiên hoặc sau đụng chạm nhẹ, sau tiêm truyền. Tại các nơi da có tổn thương do tiêm chích hoặc lấy máu xét nghiệm, máu rỉ rã chảy kéo dài, khó cầm, dễ tạo khối máu tụ (hematom). Dấu dây thắt dương tính chiếm tỉ lệ cao (>90%) và chỉ cần thực hiện nếu bệnh nhân nhập viện sớm, chưa có biểu hiện của xuất huyết da niêm tự nhiên.
- Tiêu hóa: Ói máu bầm hoặc tươi, tiêu phân đen.
- Tiết niệu – sinh dục: Tiểu máu đỏ, ở phụ nữ hay gặp rong kinh, cường kinh, kinh nguyệt sớm trước chu kỳ, có khi sau cách chu kỳ trước chỉ 3 – 4 ngày.
- Hiếm hơn, khối xuất huyết cơ (cơ đùi, cơ thành bụng, ngực), xuất huyết ổ bụng, xuất huyết dưới bao lách,…
- Test DIC (+) rõ trong các trường hợp có biểu hiện xuất huyết trên lâm sàng.
3. Triệu chứng tiêu hóa
Ăn kém ngon do cảm giác chướng bụng, no hơi, khó tiêu. Đau tự nhiên vùng thượng vị hoặc hạ sườn phải. Khám thấy bụng hơi chướng, ấn đau và hơi căng. Có thể sờ rõ bờ gan lớn dưới bờ sườn. Rung gan đau. Một số trường hợp bệnh nhân có tiêu chảy.
4. Dấu hiệu sốc
Đa số xảy ra vào ngày thứ 5 của bệnh khi sốt giảm. Có thể sớm hơn vào ngày thứ 4 khi nhiệt độ cơ thể còn cao hoặc rất trễ sau ngày thứ 6 với các dấu hiệu:
· Cảm giác mệt, vẻ mặt đừ, da niêm tái.
· Mạch nhanh, nhẹ hoặc bằng 0.
· Huyết áp hạ hoặc bằng 0.
· Chi mát, lạnh. Dấu phục hồi sắc da > 2 giây.
· Tiểu ít hoặc không tiểu.
· Dấu hiệu bứt rức, bất an, lo âu,… ít thấy ở người lớn so với trẻ em trừ trường hợp có xuất huyết kèm theo.
5. Cô đặc máu
· Hct tăng có thể > 60%, cao nhất vào ngày thứ 4, 5 trừ khi có xuất huyết kèm theo.
· Tiểu cầu giảm bắt đầu từ ngày thứ ba của bệnh, < 200000 lúc đầu, giảm dần < 100000 đôi khi chỉ còn 5000.
6. Tràn dịch đa màng
Xuất hiện vào ngày thứ 4 trở đi và là dấu hiệu có giá trị cao trong chẩn đoán SXH-D ở người lớn, phát hiện bởi Xquang hoặc siêu âm bụng. Đa số tràn dịch đa màng, số ít trường hợp tràn dịch màng bụng hoặc màng phổi phải đơn thuần. Hiếm trường họp có tràn dịch màng phổi trái đơn thuần.
7. Dấu suy cơ quan
Những trường hợp có các dấu suy cơ quan dễ làm sai lệch chẩn đoán ban đầu và ảnh hưởng kết quả điều trị của bệnh nhân. Nếu có, sẽ thấy:
- Vàng da mắt, bilirubin tăng, men gan tăng, tỉ Prothombin giảm.
- Creatinin bình thường hoặc cao nhẹ. Có trường hợp suy thận và hồi phục sau đó. Hiếm trường hợp cần chạy thận nhân tạo.
8. Các dấu toàn thân khác
- Đau nhức toàn thân giống cảm cúm, nặng hơn có đau cơ đặc biệt nếu kèm vàng da dễ chẩn đoán nhầm với Leptospirosis.
- Đau khớp,…
|
