| |
- Diễn biến thời gian các đại dịch H1N1:
Năm 1847
Năm 1889
Năm 1918
Năm 1957
Năm 1968
Năm 2009
- Khả năng sống của virút cúm trong môi trường và trên da:
- 24 48 h trên bề mặt
- 8-12h trên quần áo, giấy, cơ thể
- 5 phút trên bàn tay
- Trong nước 22oC → 4 ngày, 0oC → 30 ngày
- Bất hoạt bởi:
- 60oC trong 30 phút
- pH acid
- Hóa chất khử khuẩn mức độ trung bình cồn 70%, chlorin.
- Các đường lây truyền:
- Qua tiếp xúc
- Qua giọt bắn
- Qua không khí (trong trường hợp có làm thủ thuật tạo khí dung)
- Những thủ thuật có thể tạo ra khí dung:
- Đặt nội khí quản
- Khí dung thuốc và làm ẩm
- Nội soi phế quản
- Hút dịch ở đường thở
- Chăm sóc người bệnh mở khí quản
- Vật lý trị liệu lồng ngực
- Hút dịch mũi hầu
- Thông khí áp lực dương qua mask mặt (BiPAP, CPAP)
- Thủ thuật trong nha khoa như sử dụng tay khoan, chọc xoang, trám răng, lấy cao răng.
- Thông khí tần số cao dao động.
- Những thủ thuật cấp cứu khác.
- Phẫu tích bệnh phẩm nhu mô phổi sau tử vong
Truyền bệnh qua giọt bắn: giọt phân tử >5 μm , 30 -80cm/giây, khoãng 1m
Truyền bệnh qua đường không khí: giọt phân tử < 5μm , 0,06 -1,5 cm/giây đôi khi trên 50 m.
- Các biện pháp phòng ngừa:
- Vệ sinh hô hấp + Phòng ngừa chuẩn
- Phòng ngừa qua tiếp xúc và giọt bắn trong chăm sóc bệnh nhân thường quy
- Phòng ngừa qua tiếp xúc, giọt bắn và không khí trong thủ thuật tạo khí dung.
Cẩn trọng trong vệ sinh hô hấp tại tất cả cơ sở y tế:
- Bệnh nhân có triệu chứng về đường hô hấp cần phải được giáo dục:
- Che miệng mũi bằng khăn giấy trong thùng rác
- Dùng khẩu trang
- Rửa tay sau khi tiếp xúc với chất tiết
- Đứng hay ngồi cách xa người khác khoảng 1 mét
- Những biện pháp phòng ngừa chuẩn:
- Rửa tay
- Mang găng, khẩu trang, kiếng bảo vệ, áo choàng và bao chân dưa trên đánh giá nguy cơ để tránh tiếp xúc với máu và dịch tiết.
- Bố trí, vận chuyển bệnh nhân phù hợp
- Xử lý đúng thiết bị chăm sóc bệnh nhân và đồ vải bẩn
- Phòng phơi nhiễm với vật sắc nhọn
- Vệ sinh môi trường thích hợp
- Xử lý chất thải đúng.
- Biện pháp phòng ngừa lây truyền qua giọt bắn:
- Nếu xếp chung với bệnh nhân kah1c phải giữ một khoảng cách xa thích hợp > 1 mét.
- Mang khẩu trang , nhất là với nhưg thao tác cần tiếp xúc gần với bệnh nhân
- Hạn chế tối đa vận chuyển bệnh nhân, đeo khẩu trang cho bệnh nhân.
- Biện pháp phòng ngừa lây truyền qua không khí:
- Phòng riêng.
- Thông khí và xử lý không khí trong phòng bệnh:
- Áp lực khí âm
- 6 -12 luồng khí thay đổi/giờ
- Có hệ thống lọc khí và thải khí thích hợp.
- Giữ cửa phòng luôn đóng
- Thiết kế thêm một phòng trước phòng bệnh.
- Mang khẩu trang N95 hoặc tương đương khi đi vào phòng bệnh.
- Hạn chế tối đa việc vận chuyển bệnh nhân, mang khẩu trang cho bệnh nhân.
- Tổ chức thực hiện:
- Xem xét lại tình hình thực tế của bệnh viện và lập kế hoạch đề phòng khả năng dịch xảy ra trên diện rộng . (Chú ý tăng số lượng bệnh nhân và khả năng thiếu hụt nhân viên)
- Thông tin kịp thời cho nhân viên y tế.
- Thành lập ban chỉ đạo phòng chống cúm A(H1N1) tại bệnh viện
- Các bệnh viện tuyến trung ương và tỉnh/thành phố, ban chỉ đạo có thể có các tiểu ban điều trị và tiểu ban phòng ngừa lây nhiễm.
- Chuẩn bị đầy đủ phương tiện:
- Phòng hộ cá nhân: áo, mũ, khẩu trang, kính, ủng, bao giầy, găng y tế và găng lao động.
- Thiết bị phục vụ kiểm soát nhiễm khuẩn: máy phun khử khuẩn buồng bệnh, hóa chất sát khuẩn, phòng cách ly…..
- Phân vùng nguy cơ và phân luồng người bệnh nghi ngờ/mắc cúm A (H1N1):
- Vùng nguy cơ (màu đỏ): khoa chịu trách nhiệm thu dung điều trị người bệnh cúm A
- Vùng nguy cơ trung bình (màu vàng): khoa tiếp nhận người bệnh viêm đường hô hấp cấp tính đến khám (Khoa khám bệnh, khoa cấp cứu, hô hấp và nhi)
- Vùng nguy cơ thấp (màu xanh): Khoa rất ít người bệnh viêm đường hơ hấp cấp tính như cúm A (H1N1) khám và điều trị (ngoại, sản v.v ….)
Hướng dẫn ngay cổng vào của các cơ so83 y tế như phòng khám, phòng cấp cứu.
Yêu cầu bệnh nhân, gia đình thông báo ngay cho nhân viên y tế nếu như họ có các triệu chứng nghi ngờ nhiễm cúm A (H1N1)
- Huấn luyện: cho tất cả nhân viên y tế trong bệnh viện về kiểm soát lây nhiễm cúm A (H1N1)
- Diễn tập:
- Kiểm soát luồng người bệnh có triệu chứng hô hấp cấp tính trong tình huống có dịch.
- Điều kiện cần thiết cho thu dung, điều trị, phòng ngừa lây chéo khi có bệnh nhân cúm A (H1N1) nhập viện.
- Phương án mở rộng khu vực cách ly trong trường hợp dịch cúm A (H1N1) bùng phát gây quá tải khu cách ly.
- Kiểm tra, giám sát
- Phân công trách nhiệm và tổ chức thực hiện
- Vệ sinh hô hấp:
- Cảnh báo ngay cổng vào của các cơ sở y tế như phòng khám, phòng cấp cứu
- Khuyến khích bệnh nhân, thân nhân thông báo ngay cho nhân viên y tế như họ có các triệu chứng về đường hô hấp đề hướng dẫn: mang khẩu trang, vệ sinh hô hấp, ngồi xa nhau ít nhất 1 mét trong phòng chờ nếu có đủ chổ cho bệnh nhân.
SƠ ĐỒ THỰC HIỆN PHÒNG NGỪA KIỂM SOÁT NHIỄM KHUẨN
QUY TRÌNH TIẾP NHẬN BỆNH NHÂN NGHI NHIỄM H1N1
- Cách ly bệnh nhân nghi ngờ nhiễm cúm A/H1N1:
Sắp xếp bệnh nhân:
- Phòng riêng
- Sắp xếp theo nhóm nếu không có phòng riêng
- Nhân viên làm việc cần có kinh nghiệm và không làm việc tại các khoa bệnh khác.
- Hạn chế số người vào phòng.
- XQ tại giường.
Phòng cách ly:
- Phòng > 12 luồng khí trao đổi/ giờ, lý tưởng: áp lực âm.
- Phòng tắm riêng, không thảm.
- Nếu không có:
- Phòng đơn: cửa ra vào đóng kín và cách xa những bệnh khác. Cửa sổ mở hướng ra khu vực ít người qua lại.
- Dùng hệ thống hút khí ra ngoài, tránh không khí tái lưu thông.
- Khoãng cách giữa các giường trên 1 mét
- Dụng cụ cần thiết để trên xe đặt trước phòng bệnh nhân:
- Khẩu trang N95 hoặc tương đương khẩu trang PT
- Áo choàng sử dụng 1 lần loại tay dài , không thấm nước
- Mắt kính
- Găng tay
- Nón che tóc
- Dung dịch rửa tay nhanh
- Bo rác
- Bao đồ vải
- Thùng đựng dụng cụ xử lý lại.
- Vận chuyền bệnh nhân:
- Hạn chế vận chuyển bệnh nhân
- Khi cần vận chuyển:
- Gọi điện báo trước nơi tiếp nhận bệnh nhân.
- Bệnh nhân: mang khẩu trang và áo choàng hướng dẫn bệnh nhân
- Nhân viên y tế kèm theo: đầy đủ trang phục phòng hộ, được huấn luyện vận chuyển an toàn và vệ sinh khử khuẩn.
- Khử trùng phương tiện vận chuyển, dụng cụ ngay sau khi bàn giao người bệnh để đảm bảo xe an toàn trước khi dùng cho người bệnh mới.
- Khử, tiệt trùng dụng cụ:
- Khuyến cáo sử dụng dụng cụ một lần
- Dụng cụ sử dụng lại để riêng cho mỗi bệnh nhân
- Tuân theo nguyên tắc:
- Không thiết yếu: tiếp xúc da lành lặn, khử trùng mức độ thấp hoặc trung bình.
- Bán thiết yếu: Tiếp xúc niêm mạc, da không lành lặn. Khử trùng mức độ cao.
- Thiết yếu: Tiếp xúc mô vô trùng , mạch máu. Tiệt trùng
- Xử lý mẫu bệnh phẩm:
- Thực hiện đúng theo hướng dẫn lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển mẫu bệnh phẩm viru1t cúm A(H5N1)
- Bệnh phẩm phải được vận chuyển trong túi chống thủng, hàn kín.
- Nhân viên vận chuyển cần phải được đào tạo về kỷ thuật an toàn.
- Nhân viên lấy mẫu phải mang đầy đủ trang phục phòng hộ.
- Ghi rõ bệnh phẩm cúm H1N1 và phải báo trước cho phòng thí nghiệm.
- Xử lý chất thải:
- Mọi chất thải phát sinhtừ buồng cách ly đều được coi là chất thảicó nguy cơ lây nhiễmcao, cần được thu gom trong túi nilon kín màu vàng có biểu tượng nguy hại sinh học theo Quy chế quản lý chất thải y tế ngay tại buồng cách ly.
- Trường hợp tử vong:
- Áp dụng đầy đủ các phòng ngừa chống nhiễm khuẩn khi xử lí trường hợp tử vong
- Khử trùng tử thi và môi trường xung quanh bằng khử khuẩn.
- Đóng kín tử thi trong bao không thấm nước trước khi chuyển đi
- Nếu cần mổ tử thi, phải tiến hnh ngay trong phòng xử lý không khí thích hợp .
- Mang đầy đủ trang phục phịng hộ khi mổ tử thi
- Vệ sinh Môi trường
- Buồng/khu cách ly phải được làm sạch, khử khuẩn hằng ngày và khi có yêu cầu, sau khi bn tử vong, xuấtviện.
- Đặc biệt chú ý đến bề mặt hay đụng chạm đến: Máy y tế, giường, bàn ăn, điều khiển ti vi, máy bấm gọi NVYT, cửa, tủ đầu giường, cánh tay nâng..
- Không dùng chổi quét, chỉ lau ẩm
- Vùng sạch nguy cơ thấp lau trước, vùng có nguy cơ cao lau sau cùng.
- Khi bề mặt có vương vãi máu và dịch cơ thể người bệnh: Phủ bột khử trùng, Dùng khăn lau sạch chỗ vấy máu và dịch cơ thể và bỏ khăn sau khi dùng. Chùi lại bằng nước khử trùng
- Nhân viên làm vệ sinh mang đầy đủ PTPHCN theo đúng khuyến cáo và phải đượ kiểm tra
- Phòng ngừa phơi nhiễm cho nhân viên y tế:
Đối với tất cả nhân viên y tế
Nên chích ngừa vaccin cúm
Chú ý rửa tay và vệ sinh hô hấp
Chú ý tất cả các khuyến cáo về chống nhiễm khuẩn
Theo dõi có hệ thống các triệu
- Đối với nhân viên y tế làm việcvớibệnh nhân cúm H1N1
- Đãchích ngừa vaccin cúm 2-4 tuần trước khi tiếp xúc
- Thực hành sử dụng dụng cụ phòng hộ
- Lưu danh sách tấtcả nhân viên y tế
- Theo dõi có hệ thống các triệu chứng sốt, ho, khó thở
- Vd. Theo dõi nhiệt độ 2 lần/ngày cho tấtcả nhân viên y tế làm việc trongkhuvực. (khi cần, có thể kiểmtraX- quang)
Nếu có triệu chứng, hạn chế tiếp xúc với người.
- Oseltamivir hoặc zanamivir chỉ định khi:
- NVYT không sử dụng đầy đủ trang phục phòng hộ khi chăm sóc bn nghi ngờ/xác định nhiễm cúm A (H1N1) virus
- Oseltamivir hoặc zanamivir cần cân nhắcsử dụng khi:
- NVYT có nguy cơ dễ bị biến chứng nếu nhiễm cúm: cóbệnh mãn tính, có thai có chăm sóc bn có triệuchứng hô hấp cấp
- Oseltamivir 75mg capsule 1 lần/ ngày trong 10 ngày
- Hoặc Zanamivir: Hai lầịt5mg (tổng cộng 10 mg ) 1 lần / ngày trong 10 ngàyn
- Khuyến cáo đối với người nhà/khách thăm bệnh:
- Hạn chế thăm bệnh
- Hướng dẫn về nguy cơ nhiễm cúm
- Hướng dẫn cách sử dụng dụng cụ phòng hộ và rửa tay, đặc biệt đối với người nuôi bệnh
- Tất cả khách thăm bệnh và người nuôi bệnh cũng phải được tầm soát triệu chứng nhiễm cúm
Nếu có triệu chứng phải xem như là một trường hợp nghi ngờ cúm H1N1 |
