| |
Khả năng sống sót của vi rút cúm:
- Có khả năng sống 24 – 48g trên các bề mặt ( 8 – 12g trên quần áo)
- Có khả năng lây nhiễm trong không khí trong vòng > 24 g đặc biệt ở nơi có độ ẩm cao.
- Tăng khả năng lây nhiễm sau khi quét phòng chứa người bệnh lây nhiễm cúm.
- Ở độ ẩm 35%–49% và nhiệt độ 28C, Virus có thể sống nhiều ngày.
- Có thể sống trên bàn tay trong nhiều phút, sống lâu hơn nếu tay nhiễm bởi nồng dộ virus cao
- Trong ao, hồ sống lâu nhiều ngày đến nhiều tuần,
CÚM GIA CẦM LÂY TỪ NGƯỜI SANG NGƯỜI ?
Báo tuổi trẻ số ra ngày thứ tư 9/4/2008:
- Các nhà khoa học TQ đã xác nhận 1 thanh niên ở thành phố Nam kinh ( Giang Tô) đã lây truyền vi rút H5N1 cho cha mình hồi tháng 12/2007.
- CDC: người con mắc bệnh 6 ngày sau khi đến một chợ gia cầm, người cha chăm con ở BV, mắc bệnh sau đó 1 tuần ( trước đó người cha không có bằng chứng tiếp xúc với nguồn nhiễm nào).
- Kết quả: con chết, cha được cứu sống, và mẫu vi rút H5N1 của cả hai giống hệt nhau.
Cuối tuần trước WHO:
- Nghi ngờ cúm lây từ người sang người ở một gia đình tại Pakistan: cả ba anh em trai cùng bị bệnh.
- Tháng 5/2007: trường hợp nghi ngờ lớn nhất tại Indonesia, khi 7 t
Lây truyền từ người qua người của vi rút cúm gia cầm (H5N1)
Nghiên cứu hồi cứu:
- So sánh kháng thể của NVYT có phơi nhiễm và không phơi nhiễm với H5N1
- Huyết thanh (+) 8/217 (3.7%) ở nhân viên có phơi nhiễm
- Huyết thanh (+) 2/309 (0.7%) ở nhân viên không có phơi nhiễm
- 5/8 trường hợp huyết thanh (+) ở nhân viên không sử dụng PPE: khẩu trang, áo choàng, găng tay, mask,
- 3/8 trường hợp huyết thanh (+) ở nhân viên có sử dụng phòng ngừa lây truyền giọt bắn sau ngày thứ 14 phơi nhiễm,
ĐƯỜNG LAN TRUYỀN VIRUS CÚM A/H5N1
Truyền qua giọt khí dung
- Kích thước < 5mm
- Khi làm thủ thuật có nguy cơ tạo giọt khí dung từ đường hô hấp
- Sẽ bay hơi và khô đi nhanh chóng, tồn tại trong không khí (dạng hạt siêu nhỏ) lâu dài.
- Hạt khí dung này có thể nằm trong luồng không khí mới ở nơi xa hơn ( có thể tới 50m)
- Tồn tại lơ lửng trong không khí một khoảng thời gian dài.
- Vận tốc: 0.06-1.5cm/giây
Truyền qua giọt bắn
- Kích thước ≥ 5mm
- tạo ra bắt nguồn trong qua trình ho, hắt xì và nói
- Tồn tại trong không khí một khoảng thời gian có giới hạn
- Thường chỉ đi xa khoảng 1m kể từ nguồn phát ra
- Vận tốc: 30-80cm/giây
Nguyên tắc kiểm soát cúm A (H5N1)
- Phát hiện sớm các trường hợp bệnh,
- Thực hiện biệm pháp cách ly và chống nhiễm khuẩn nghiêm ngặt,
- Cách ly bệnh nhân trong khu vực riêng,
- Cách ly bệnh nhân phòng riêng ( nếu có phòng áp lực âm nếu có sẵn)
- Sử dụng tối đa phương tiện phòng hộ cá nhân (PTPHCN): găng tay, khẩu trang, áo choàng, kính mắt và các dụng cụ dùng một lần rồi bỏ.
- Tăng cường biện pháp vệ sinh cá nhân và sử dụng đúng PTPHCN
- Thực hiện triệt để biện pháp vệ sinh môi trường,
- Giám sát và thường xuyên huấn luyện cập nhật cho NVYT về KS lây nhiễm cúm A (H5N1) trong các cơ sở y tế.
Biện pháp phòng ngừa cần áp dụng
- Thực hiện phòng ngừa chuẩn kết hợp với phòng ngừa qua tiếp xúc và giọt bắn trong chăm sóc thường quy người bệnh nghi ngờ/mắc cúm A (H5N1).
- Thực hiện phòng ngừa chuẩn kết hợp với phòng ngừa qua tiếp xúc và qua không khí trong những thủ thuật có tạo khí dung ở người bệnh nghi ngờ/mắc cúm A (H5N1).
- Thực hiện vệ sinh hô hấp đối với mọi người bệnh có triệu chứng cấp tính về đường hô hấp .
Ai là người sử dụng những phương tiện TPPHCN ?
- Tất cả NVYT, những người trực tiếp chăm sóc bệnh nhân ( bác sĩ, điều dưỡng, nhà X-quang, vật lý trị liệu,…);
- Tất cả những NVYT hỗ trợ khác như bảo mẫu và hộ lý (những người làm vệ sinh)
- Tất cả nhân viên trong phòng xét nghiệm lấy bệnh phẩm từ bệnh nhân để điều tra truy tìm vi rút cúm A (H5N1).
- Tất cả những NVYT tại đơn vị tiệt khuẩn phải xử lý những dụng cụ đã sử dụng cho bệnh nhân nhiễm vi rút cúm A (H5N1) và
- Những thành viên trong gia đình hoặc khách thăm viếng
TPPHCN dùng chăm sóc những trường hợp nghi ngờ hoặc đã xác định nhiễm cúm gia cầm bao gồm :
- Khẩu trang y tế:
- Khẩu trang phẫu thuật: cho chăm sóc thường quy.
- Khẩu trang hô hấp đặc biệt: tối thiểu cũng là loại N95, EU FFP2 hoặc loại tương đương khi thực hiện các thủ thuật có nguy cơ tạo ra giọt bắn từ đường hô hấp người bệnh.
- Mang găng tay không thay thế cho rửa tay:
- Găng sạch nếu có tiếp xúc trực tiếp xúc với máu, dịch thể, chất tiết và vật dụng nhiễm khuẩn, tay nhân viên y tế không lành lặn.
- Găng vô trùng khi làm thủ thuật xâm lấn.
- Găng tay dày:khi làm vệ sinh, làm sạch và khử khuẩn dụng cụ.
- Mang kính bảo vệ mắt: khi làm thủ thuật chăm sóc người bệnh có nguy cơ hít/bắn giọt chất tiết từ đường hô hấp của người bệnh.
- Mặt nạ khi phơi nhiễm với dịch từ đường hô hấp thường xuyên và nguy hiểm,
- Áo choàng:
- Loại bình thường khi chăm sóc người bệnh, cổ kín, áo choàng tay dài, tay áo cài kín được,
- Loại bán thấm: khi phẫu thuật tử thi. Nếu không có loại bán thấm có thể dùng bên ngoài một tạp dề nhựa tránh thấm máu và dịch cơ thể.
- Giày giấy: dùng khi ra vào phòng bệnh, ủng chỉ mang khi đi chống dịch, phẫu thuật tử thi,...
Chú ý: Mang và tháo TPPHCN theo đúng trình tự hướng dẫn và rửa tay sau khi tháo bỏ TPPHCN.
Chỉ định và Trình tự mặc TPHCN ?
Khi vào buồng cách ly phải mang đầy đủ TPHCN theo các bước sau:
- Rửa tay hoặc sát trùng tay với cồn
- Mặc áo choàng
- Đội mũ
- Đeo khẩu trang,
- Mang kính, tấm che mặt,
- Đeo găng
ÁO CHOÀNG, ỦNG/BAO GIẦY, MŨ VÀ KÍNH BẢO HỘ/MẶT NẠ
Những dụng cụ như áo choàng, bao giày, kính bảo hộ/mặt nạ cần được mang khi:
- tiếp xúc người bệnh có nguy cơ bắn máu hay dịch cơ thể: đặt nội khí quản, đỡ đẻ, các thủ thuật xâm lấn,
- thăm khám BN chấn thương hay tai nạn giao thông,
- tiêm tĩnh mạch cho bệnh nhi bị kích thích,
- Tiếp xúc BN mắc/nghi ngờ bệnh truyền nhiễm như SARS, H5N1, H1N1
Cách mặc áo choàng
- Rửa tay.
- Chọn áo. Để phần mở ở lưng trước mặt.
- Cho tay vào ống tay.
- Buộc dây ở cổ.
- Cho bờ áo choàng chéo vào nhau, buộc hoặc dán lại.
Khẩu trang:
1. Khẩu trang phẫu thuật: có 3-4 lớp, có loại dây đeo qua tai hoặc dây buộc. Khẩu trang phẫu thuật có thể ngăn ngừa vi sinh vật lan truyền từ người mang sang người khác và cũng ngăn ngừa lây truyền qua giọt bắn khi hắt hơi, ho.
2. Khẩu trang hô hấp: hiệu quả lọc được các phần tử đường kính nhỏ:
- Khẩu trang P100/FFP3 hay P99/FFP2: Độ lọc 99,97% và 99% các phần tử nhỏ đường kính <0,5 micron lây qua đường không khí, theo thứ tự.
- Khẩu trang N95: Khẩu trang với hiệu quả lọc >95% các phần tử đường kính <0,5 micron lây qua đường không khí
Khẩu trang N-95:
- Ngăn ngừa hít / nuốt vào những phần tử gây bệnh
- Mang chỉ 1 khẩu trang N-95
- Không sờ vào mặt trước khẩu trang một khi khẩu trang đã khít chặt
- Sử dụng trong suốt ca làm việc trừ khi ẩm hay bẩn nhiều
- Sử dụng khẩu trang đúng kích cỡ, che phủ miệng và mũi, ‘fit test’
- Vứt bỏ vào thùng rác y tế
Người nên mang khẩu trang
- Nhân viên y tế hay thân nhân khi thăm người bệnh mắc các bệnh có thể lây truyền qua giọt bắn như cúm, viêm đường hô hấp, ho gà, nhiễm meningococcus ...
- Nhân viên y tế hay thân nhân khi thăm người bệnh mắc các bệnh có thể lây truyền qua không khí như lao, lao đa kháng, SARS, H5N1.
- Người bệnh mắc bệnh truyền nhiễm, lây qua đường giọt bắn hay không khí khi di chuyển trong bệnh viện.
- Phẫu thuật viên, người tiến hành thủ thuật.
Khẩu trang dùng một lần chỉ nên dùng một lần, không dùng lại hay đeo quanh cổ và vứt bỏ sau 4-6 giờ sử dụng. Khi cần sử dụng lại, nên chú ý cách bảo quản khẩu trang. Nếu khẩu trang bị ướt, cần phải thay khẩu trang mới.
Nguyên tắc mang khẩu trang
- Khi mang khẩu trang cần bảo đảm:
- Khẩu trang vừa khít với khuôn mặt:
- Mặt có màu của khẩu trang ở phía ngoài và thanh kim loại ở phía trên.
- Dây đeo khẩu trang phải bảo đảm giữ khẩu trang trên mặt một cách chắc chắn.
- Khẩu trang phải che được mũi, miệng và cằm.
- Thanh kim loại uốn ngang khít với sống mũi.
- Không chạm vào khẩu trang khi đã vào buồng bệnh.
- Khi tháo khẩu trang, tránh chạm vào mặt ngoài của khẩu trang
- Sau khi tháo khẩu trang, gập khẩu trang sao cho mặt ngoài của khẩu trang được gập vào phía trong bỏ vào thùng rác có nắp đậy.
- Rửa tay sạch trước khi đeo khẩu trang, trước và sau khi tháo khẩu trang.
- Thay khẩu trang ngay khi: Bị ẩm, bẩn, rách.
Sử dụng kính bảo hộ hoặc mặt nạ che mặt
- Khi làm thủ thuật, chăm sóc tiếp xúc trực tiếp với người bệnh, chất tiết đường hô hấp (hút dịch, đặt nội khí quản, người bệnh ho, sổ mũi, ...).
- Tốt nhất là dùng mặt nạ che mặt (face shields) hay kính bảo hộ (goggles).
- Nếu dự đoán sẽ có bắn máu, kính mắt thông thường sẽ không đủ để bảo vệ.
- Sau mỗi lần sử dụng, các kính bảo hộ và mặt nạ che mặt phải được khử khuẩn mức độ cao
- Khi mang găng tay áo choàng phải dấu trong găng,
- Găng phải dài qua cổ tay,
Cởi bỏ trang phục phòng hộ cá nhân: Rời khỏi phòng cách ly cởi TPPHCN
- Tháo găng (lột khỏi tay và cho vào thùng đựng chất thải)
- Cởi áo choàng ( cho vào thùng đựng chất thải hoặc treo lên nếu dùng lại)
- Rửa tay hoặc sát khuẩn tay bằng cồn
- Tháo bỏ mũ và mặt nạ, kính (bỏ vào trong túi và kính hoặc mặt nạ nếu tái sử dụng phải đặt trong thùng)
- Tháo bỏ khẩu trang: Tháo khẩu trang bằng cách tháo sợi dây sau tai – không đụng vào mặt trước của khẩu trang.
- Rửa tay hoặc sát trùng tay,
- Ra khỏi phòng,
- Ra ngoài phòng rồi rửa tay hoặc sát trùng tay lại một lần nữa,
Tháo kiếng hay mặt nạ che mặt
- Nhấc dây choàng qua tai hay đầu bằng tay không mang găng
- Nhấc khỏi mặt
- Bỏ vào thùng rác hoặc thùng khử khuẩn (nếu sử dụng lại)
Tháo áo chòang
- Tháo dây buộc
- Tháo áo chòang khỏi cổ và vai
- Cho mặt ngòai áo chòang vào trong
- Gấp hay cuộn thành bó
- Bỏ vào thùng
|
