Y TẾ CỘNG ĐỒNG

Mặc dù tất cả các protein của virus dại đều có tính kháng nguyên, nhưng chúng không có vai trò như nhau trong bảo vệ. Protein tinh chế có tác dụng chống lại thử thách đường não với virút dại trong khi đó ribonucleocapsid chỉ bảo vệ chống lại thử thách ngoại vi. Protein G là kháng nguyên đặc hiệu dại duy nhất là nơi tiếp xúc đầu tiên với tế bào chủ và kích thích cơ thể sinh ra kháng thể trung hoà virus một cách ổn định. Chúng tạo thành những chồi gai ở bề mặt của virus và chính các gai này làm cho virus có tính đặc thù và tính sinh miễn dịch trong quá trình lây nhiễm. Tính chất này phụ thuộc chủ yếu vào sự tồn tại của cấu trúc không gian 3 chiều mặc dù vị trí trung hoà trực diện bậc 1 đã được xác định. ( hình 1.4 ). Mặt khác, protein G còn chia sẻ khả năng sinh miễn dịch tế bào có liên quan đến tế bào T trợ giúp, tế bào T gây độc đối với N và M1 protein. Đáp ứng miễn dịch của tế bào T có vai trò quan trọng trong đáp ứng miễn dịch với bệnh dại. Các nghiên cứu này đã chỉ ra rằng các protein G là kháng nguyên quan trọng nhất và cần thiết phải có mặt trong vắc xin.
Ngoài kháng nguyên G, còn có protein N nằm ở phần lõi virus cũng rất quan trọn bởi 2 nguyên nhân:

1. Nó có khả năng kích thích tế bào T hỗ trợ trong đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào khi tiêm vắc xin dại.
2. Nó ít bị biến đổi hơn so với các kháng nguyên khác. Điều này chỉ ra rằng protein N là kháng nguyên tốt nhất để làm tăng sự bảo vệ của vắc xin đối với các virus dại họ hàng.

Khi bị nhiễm virusdại hoặc sử dụng vắc xin, kháng nguyên sẽ kích thích cơ thể sinh đáp ứng miễn dịch đặc hiệu bao gồm đáp ứng miễn dịch dịch thể và miễn dịch tế bào.

1. Đáp ứng miễn dịch dịch thể:
   Đáp ứng miễn dịch dịch thể liên quan chủ yếu đến kháng thể trung hoà virus thông qua cơ chế bảo vệ bằng phản ứng trung hoà virus ngoại bào, phản ứng kết hợp bổ thể qua trung gian tế bào bị nhiễm  virus và gây độc tế bào phục thuộc kháng thể.
   Kháng thể trung hoà virus gồm 2 lớp IgG và IgM. Chúng có khả năng gián tiếp loại bỏ hoàn toàn virus dại ra khỏi hệ thần kinh trung ương mà không cần tới sự trợ giúp của các hiệu ứng miễn dịch khác.
2. Đáp ứng miễn dịch tế bào:

 Miễn dịch qua trung gian tế bào chưa được nghiên cứu đầy đủ ở người, nhưng người ta đã  nhận biết được rằng đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào có liên quan tới các tế bào T - trợ giúp ( T – help cells ) và các tế bào T – gây độc ( Cytotoxic T cells ), đáp ứng miễn dịch này có một vai trò quan trọng trong cơ chế chống lại virus dại.
Sự lây nhiễm virus dại sẽ kích thích cơ chế tạo ra các tế bào T đặc hiệu virus CD4 và CD8. Protein G của virus xuất hiện và trở thành kháng nguyên chủ yếu trong đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào T gây độc và là mục tiêu của nó. Vai trò của tế bào T CD8+ trong hàng rào miễn dịch chống virus dại chưa được biết rõ ràng. Người ta chỉ biết rằng virus dại sẽ được thải trừ sau khi chuyển virusdại với tế bào T đặc hiệu virus dại [56] và bảo vệ được chuột chống lại virus dại bằng dòng lympho bào T gây độc tế bào ( CTL ) [77], có khả năng tấn công trực tiếp và gây độc cho các tế bào đích mang các kháng nguyên virus đặc hiệu trên bề mặt.
Bên cạnh đó nucleocapsid của virus dại cũng là 1 kháng nguyên quan trọng tạo ra tế bào CD4 và chủ yếu là các tế bào T này có phản ứng chéo với các Lyssavirus khác.
Tế bào T đặc hiệu ribonucleoprotein làm tăng khả năng tạo ra kháng thể trung hoà virus qua cơ chế nhận dạng kháng nguyên trong cấu trúc và được coi là yếu tố cơ bản trung gian trong đáp ứng miễn dịch bảo vệ.
Việc phát hiện kháng thể ở người bị bệnh dại sau khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng hoặc chết không còn có giá trị chẩn đoán vì quá muộn.
Xác định hiệu giá kháng thể được coi là dấu hiệu chỉ điểm, thường được sử dụng để đánh giá trạng thái miễn dịch sau khi tiêm vắc xin.