Tình hình bệnh Dại trong nước:

Trên thế giới, nhiều nước phát triển đã thanh toán được bệnh dại ra khỏi vật nuôi bằng quản lý bệnh dại và sử dụng vắc xin. Nước ta trong nhiều năm nay không ngừng bị bệnh dại đe dọa. Nguy cơ ấy ngày càng tăng lên trong những năm gần đây:

1. Theo thống kê chưa đầy đủ, hàng năm nước ta có số người chết do bệnh dại từ 300-500 người. Trong 9 năm 1987-1995, chỉ riêng ở các tỉnh /thành phố miền Bắc đã thống kê được số người chết do bệnh dại là 3.583 người, cao gấp 8 lần số chết do bệnh viêm não và gấp 4 lần so với số chết do Sốt xuất huyết.

2. Năm 1995 cả nước có hơn 2.000 người chết do các bệnh truyền nhiễm gây dịch, trong đó có 390 người chết do bệnh dại (chiếm hơn 20 %).

3. Số người bị chó nghi dại cắn phải đi tiêm vắc xin dại trung bình mỗi năm 250.000-400.000 người, lãng phí gần 30 tỷ đồng.

4. Bệnh dại lưu hành ở tất cả tỉnh / thành phố trong cả nước. Gần 50% số người chết do bệnh dại là trẻ em từ 0-16 tuổi, số còn lại hầu hết là tuổi lao động.

5. Thực trạng về bệnh dại đã thúc đẩy các cơ quan y tế phải có những biện pháp tích cực để đối phó như: sản xúât vắc xin dại và nhập huyết thanh kháng để tiêm cho người bị súc vật nghi dại cắn, triển khai nhiều điểm tiêm vắc xin cho người, đào tạo đội ngũ cán bộ, tuyên truyền về tác hại của bệnh dại và các biện pháp phòng ngừa. Tuy vậy, kết quả thu được chưa khả quan vì những lý do sau:

• Cơ quan thú y đã sản xuất vắc xin tiêm cho chó và đã thực hiện tiêm phòng dại cho chó ở một số tỉnh/ thành phố, nhưng việc đánh giá hiệu lực vắc xin chưa có nên gần 100% người bị cắn vẫn phải đi tiêm vắc xi phòng dại, ảnh hưởng rất lớn đến kinh tế của dân. Việc tiêm vắc xin phòng dại cho chó chưa đựợc phổ cập và thường xuyên, tỷ lệ tiêm đạt rất thấp ( 10-20% tổng số chó). Các biện pháp như: quản lý đàn chó được tiêm, diệt chó không tiêm, hạn chế nuôi chó, diệt chó ở vùng có chó dại lại không làm được.

• Việc phát triển đàn chó trong dân nhằm mục đích trị an, kinh tếv.v. ngày càng nhiều và lan rộng khắp. Việc quản lý, săn sóc đàn chó trong dân chúng không có, vì vậy số chó bị bệnh dại ngày càng tăng lên và giao lưu rộng.

• Việc nghiên cứu ổ chứa truyền bệnh dại theo vùng địa lý, nơi lưu hành và nơi xâm nhập chưa làm được.

• Việc xây dựng các chỉ tiêu hiệu quả của từng phương pháp phòng chống, chỉ tiêu đánh giá xác định mô hình, chọn phương thức phòng chống thích hợp để phòng chống bệnh dại trong thời gian lâu dài chưa làm được.

Ðể khắc phục những tồn tại trên, cần thiết phải xây dựng một dự án phòng chống bệnh dại ở Việt Nam từ 1996-2010 với mục tiêu chung là hạn chế rồi đi đến lọai trừ các trường hợp bị dại và các nguy cơ truyền bệnh dại cho người, tiến tới thanh toán về cơ bản bệnh dại vào năm 2010. Dự án được chia làm 3 giai đọan:

• Giai đọan đầu (1996-1997) : hạn chế, đi đến khống chế bệnh đối với các vùng hiện nay có bệnh dại nặng nhất.

• Giai đọan triển khai (1997-2000): mở rộng dự án trong tòan quốc. Xây dựng các chỉ tiêu hiệu quả của từng phương pháp phòng chống, chỉ tiêu đánh giá xác định mô hình, chọn phương thức thích hợp để phòng chống dại trong giai đọan lâu dài.

• Giai đọan duy trì (1999-2010): Duy trì một mạng lưới kiểm tra và kiểm sóat hết sức chặt chẽ bệnh dại trên tòan quốc.

Mục tiêu

Mục tiêu chung: Hạn chế rồi tiến đến lọai trừ các trường hợp bị dại. Ðến năm 2010 thanh tóan cơ bản bệnh dại.

Mục tiêu cụ thể:

Xây dựng hệ thống tiêm phòng Dại: Mỗi quận, huyện, thị xã phải có 1-2 điểm tiêm phòng dại đạt tiêu chuẩn như thường quy đã nêu.

Giám sát dịch tễ học bệnh dại ở người:

• Ðào tạo, xây dựng màng lưới cán bộ chuyên trách có trình độ chuyên môn, kỹ thuật tốt.

• Giám sát, quản lý bệnh hân tiêm phòng dại và chết do bệnh dại theo phiếu và sổ in sẵn.

• Giám sát và quản lý các ổ dịch dại, vùng dịch lưu hành, vùng dại xâm nhập.

• Nâng cấp sản xuất vắc xin phòng dại và huyết thanh kháng dại có chất lượng cao, giá thành vừa phải.

• Phấn đấu sản xuất được vắc xin dại tế bào.

• Xây dựng được các chỉ tiêu hiệu quả của từng phương pháp phòng chống, chỉ tiêu đánh giá xác định mô hình- chọn được phương thức thích hợp để phòng chống bệnh dại trong giai đọan lâu dài.

• Giảm số người chết do bệnh dại: Số người chết do bệnh dại ở năm sau giảm 30% so với năm trước.

NỘI DUNG DỰ ÁN

1.Tổ chức :

Thành lập Ban điều hành khu vực tại tuyến khu vực và các tiểu ban chuyên trách điều tra dịch tễ, động vật, huyết thanh nhằm nâng cao chất lượng hoat dộng của dự án.

2.Công tác chuyên môn:

2.1/ Xây dựng hệ thống phòng chống bệnh dại:

Củng cố và nâng cấp 251 điểm tiêm phòng dại đã có, xây dựng các điểm tiêm mới, mỗi quận/ huyện phải có ít nhất 1-2 điểm tiêm phòng dại đạt tiêu chuẩn như thường quy đã nêu. Trong tòan quốc phải có ít nhất 550 điểm tiêm phòng dại (trong đó có 10 điểm tiêm phòng dại trong quân đội).

2.2/ Công tác đào tạo, xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên trách:

Tất cả cán bộ làm công tác phòng chống dại hàng năm phải dự các lớp tập huấn chuyên môn về bệnh dại, những kỹ thuật vàa các biện pháp phòng ngừa, xây dựng mạng lưới cán bộ chuyên sâu đến tận xã, phướng.

Trong 1 năm cần phải tổ chức được:

4 lớp tập huấn cho cán bộ chuyên trách ở tuyến tỉnh / thành phố( do viện khu vực tổ chức).

53 lớp cho cán bộ chuyên trách tuyến quận /huyện (do tỉnh / thành phố tổ chức).

1 lớp cho cán bộ phụ trách chung ở khu vực trong tòan quốc (do viện VSDTTW tổ chức).

2.3/ Nâng cấp sản xuất vắc xin dại:

Nâng cấp sản xúât vắc xin dại từ dạng nước lên dạng đông khô, đảm bảo đủ vắc xin có chất lượng cao để tiêm cho mọi đối tượng bị súc vật nghi dại cắn : 350.000 liều- 450.000 liều/ năm.

Tiếp cận và đi đến sản xuất được vắc xin dại tế bào.

2.4/ Sản xúât huyết thanh kháng dại:

Sản xúât huyết thanh kháng dại trong nước có chất lượng cao, giá thành giảm so với nhập ngọai để phục vụ cho mọi đối tượng phải tiêm huyết thanh nhất là đối với người nghèo.

Trung bình một năm sản xúât 15.000-20.000 ống

Hiện nay viện Pasteur TP Hồ Chí Minh đang tiến hành triển khai dự án sản xuất huyết thanh kháng dại hợp tác với hãng Aventis -Pasteur (Pháp).

2.5/ Giám sát dịch tễ học bệnh dại:

Ðể đánh gía đúng sự phân bố, phát triển và thực trạng của bệnh dại ở từng địa phương cần:

Tất cả bệnh nhân bị súc vật nghi dại cắn đi tiêm phòng dại phải được quản lý bằng phiếu tiêm phòng cá nhân và sổ theo dõi in sẵn các nội dung chuyên môn.

Các bệnh nhân chết do lên cơn dại (có tiêm phòng và không tiêm phòng) phải được xác nhận của thầy thuốc và được điều tra theo phiếu điều tra in sẵn có đầy đủ các nội dung chuyên môn cần thiết.

Xác định các ổ dịch cũ, ổ dịch mới, vùng dịch dại lưu hành, vùng dịch dại xâm nhập v.v. để có biện pháp xử lý và quản lý tốt, kịp thời.

2.6/ Công tác nghiên cứu khoa học và công nghệ:

Nghiên cứu các biện pháp, kỹ thuật, các chỉ tiêu hiệu quả của từng phương pháp phòng chống bệnh dại, xác định mô hình thích hợp để khống chế bệnh dại.

Biện pháp thực hiện:

1. Xây dựng điểm: Chỉ đạo 53 tỉnh /thành phố trong cả nước thực hiện tốt các nội dung của dự án. Xây dựng 10 tỉnh điểm , khỏang 20 huyện điểm, (trong tòan quốc) có đặc thù chung và riêng. Từ đó xây dựng các chỉ tiêu hiệu quả của từng phương pháp phòng chống, chỉ tiêu đánh giá xác định mô hình. Chọn phương thức thích hợp để khống chế bệnh dại trong thời gian lâu dài.

2. Phối hợp với các ngành liên quan:

• Ngành Nông nghiệp và phát triển nông thôn: phối hợp chặt chẽ về các nội dung chuyên môn như: các ổ dịch dại, nguồn truyền bệnh dại, biện pháp xử lý các ổ dịch dại, người bị chó cắn.

• Ngành văn hóa thông tin: Thông qua các phương tiện truyền thông như: báo chí, phát thanh, truyền hình, quảng cáo panô, áp phích, tranh bướmv.v. hướng dẫn nhân dân biết được tác hại của bệnh dại và các biện pháp phòng ngừa. Việc tuyên truyền phải được thực hiện thường xuyên, rộng khắp và hình thức phong phú. Vận động nhân dân hưởng ứng tham gia vào công tác phòng chống dại.

• Ngành Giáo dục: Ðưa chương trình giáo dục về chăm sóc sức khỏe nói chung trong đó có bài về bệnh dại và các biện pháp phòng ngừa vào chương trình chính khóa của trường phổ thông để giáo dục học sinh có hiểu biết và vận động cộng đồng thực hiện nếp sống vệ sinh, văn minh trong việc nuôi chó và biết các biện pháp phòng ngừa bệnh dại (trong những năm qua có tới gần 50% số người bị chó cắn và chết ở độ tuổi từ 1 -16 tuổi).

• Các đòan thể quần chúng: như thanh niên, phụ nữ, hội nông dân, hội chữ thập đỏv.v. vận động nhân dân hạn chế nuôi chó, chó ra đường đường phải có rọ mõm, khi bị chó cắn phải biết xử lý vết cắn và đến các điểm tiêm phòng dại để khám và điều trị, không bán và lưu chuyển chó từ nơi đang có bệnh dại sang các vùng khác, không để chó phóng uế bừa bãi làm mất vệ sinh v.v. Ðưa việc nuôi chó trong dân chúng theo quy định thành một tiêu chuẩn của gia đình văn hóa mới.

• Chính quyền các cấp: Chỉ đạo, tổ chức các họat động và huy động nhân dân tích cực tham gia , tạo ra phòng trào tòan dân tham gia phòng chống bệnh dại. Thực hiện tốt nghị định của chính phủ về quản lý việc nuôi chó, thả chó, gắn trách nhiệm dân sự trong việc bồi thường thiệt hại cho người bị chó cắn và các biện pháp khác trong công tác phòng chống bệnh dại trên đàn gia súc.

• Xã hội hóa công tác phòng chống bệnh dại: Nguồn truyền bệnh dại cho người ở nước ta chủ yếu là do chó nhà. Dân ta lại có tập tục nuôi chó thả rông để làm kinh tế, an ninh, vệ sinh v.v. Ðàn chó trong dân ngày càng nhiều nên bệnh dại ngày càng tăng. Việc chăm sóc sức khỏe và tính mạng con người đòi hỏi phải có sự cộng tác và trách nhiệm của cộng đồng. Mỗi người dân phải tự giác thực hiện nếp sống vệ sinh , văn minh trong việc nuôi chó, thực hiện tốt nghị định của chính phủ đề ra. Ðảng, chính quyền và các tổ chức xã hội trong đó ngành y tế và thú y giữ vai trò nòng cốt, chủ động phối hợp với các Bộ, ngành liên quan thực hiện tốt nội dung phòng chống bệnh dại.

3. Hợp tác quốc tế:

Sự giúp đỡ của các tổ chức quốc tế , đặc biệt là Tổ chức y tế thế giới cho công tác phòng chống bệnh dại ở nước ta là hết sức cần thiết trong các mặt họat động như : chẩn đóan, xây dựng các nhóm họat động trên thực địa, giám sát dịch tễ học, đào tạo đội ngũ cán bộ về chuyên môn, kỹ thuật, đặc biệt trong việc sản xúat vắc xin dại tế bào.