Y TẾ CỘNG ĐỒNG

2. Các lọai vắc xin phòng bệnh dại sản xuất trên thế giới:
Theo báo cáo của TCYTTG, trong số 112 nước có báo cáo về ủy ban giám sát bệnh dại thế giới thì có 32 nước có sản xuất vắc xin dùng cho người.
2.1. Các vắc xin sản xuất trên mô thần kinh:

Các lọai vắc xin này được sản xuất, sử dụng trong thời gian dài cũng cho những hiệu quả bảo vệ nhất định. Đã có nhiều nghiên cứu cải tiến, nhưng khi sử dụng các vắc xin lọai này thường gây những tai biến thần kinh như viêm não và viêm thần kinh dị ứng do một số điểm yếu của vắc xin: có chứ myelin của mô não, còn chứa một lượng virút chưa bị bất họat hòan tòan và khi điều trị phải tiêm nhiều mũi. Trên thế giới đã sản xuất một số lọai vắc xin phòng dại trên mô thần kinh.
- Vắc xin của Pasteur(1885): là lọai vắc xin dại đầu tiên trên thế giới, sản xuất từ  chủng virút dại cố định trên não thỏ; bất họat bằng cách làm kho ở 21 – 220C trong
1 – 5 ngày, bảo quản trong glycerine ở 40C. Vắc xin bất họat này đã được sử dụng tại trung tâm phòng chống dại của Viện Pasteur Paris từ 1885 – 1952.
- Vắc xin Hogyes(1887) : cải tiến từ vắc xin của Pasteur bằng cách pha lõang dần hỗn dịch não thỏ.
-   Vắc xin Pascarius ( 1895): sản xuất từ não thỏ, bất họat ở nhiệt độ thay đổi từ 30 - 800C trong khỏang thời gian 10 phút.
- Vắc xin Fermi ( 1905) : sản xuất    từ não cừu non bằng chủng virút Pasteur
( VP), vắc xin chứa 5% hỗn dịch não, bảo quản bằng 1% phenol bất họat trong 24 giờ ở nhiệt độ 220C. Tuy là một vắc xin bất họat nhưng vẫn còn chứa một lượng virút sống nên TCYTTG đã khuyến cáo không sử dụng lọai vắc xin này nhưng cho đến nay vẫn còn được sử dụng ở một số nước miền nam Châu Phi.
- Vắc xin Babes ( 1912) : Virút dại được bất họat ở 580C trong khỏang thời gian 30 phút.
- Vắc xin Hempt ( 1925 – 1938 ): sản xuất từ não thỏ, bất họat bằng e – ter, được sử dụng ở Đức, sau đó bị lọai bỏ vì còn chứa virút dại sống.
- Vắc xin Semple ( 1911): sản xuất từ não dê hoặc cừu bằng chủng VP giữ trên não thỏ. Vắc xin chứa 5% hỗn dịch não, bất họat bằng phenol 1,5% ở nhiệt độ 370C. Vắc xin được sử dụng ở Mỹ từ năm 1958, gây được hiệu quả bảo vệ khá cao,tuy nhiên gây ra nhiều tai biến viêm não tủy, viêm thần kinh dị ứng sau tiêm do có chứa nhiều myelin – protein lạ trong thành phần.
2.2. Vắc xin sản xuất từ mô thần kinh của động vật sơ sinh:
Với mục đích ngăn ngừa những tai biến thần kinh ngòai mong muốn, một số nhà khoa học đã nghiên cứu phát triển sản xuất các vắc xin dại từ mô não thần kinh của động vật sơ sinh vì mô não của chúng được xem là không có chứa myelin.
Năm 1955 ở Chi Lê,Fuenzalida và Palacois đã phát triển một kỹ thuật  sản xuất vắc xin dại dùng chủng CVS trên não chuột ổ 3 – 5 ngày tuổi vào thời điểm gây nhiễm virút. Lúc đầu vắc xin này được dùng cho thú y, đến năm 1960 được cải tiến và thử nghiệm cho người. Cho đến nay, vắc xin này vẫn đang được sử dụng tại các nước Châu Mỹ La Tinh, Châu Á, Châu Phi với số lượng khỏang 3 – 5 triệu liều/năm.
Vắc xin dại từ não chuột cống sơ sinh được phát triển ở Liên Xô cũ vào năm 1960 và sử dụng rộng rãi chó đến cuối những năm 70. Vào những năm 80 đã được thay thế bằng vắc xin nuôi cấy tế bào thận chuột đất vàng tiên phát.
Vắc xin dại sàn xuất từ não thỏ dứt sữa được sản xuất tại Viện Quốc gia y tế cộng đồng ở Hà Lan vào năm 1964. Họat tính miễn dịch của vắc xin này được thấy là thích hợp và xuất hiện sau 14 – 15 ngày tiêm liên tục, nhưng vắc xin này chưa bao giờ được sử dụng rộng rãi cho người.
2.3. Các văc xin không chứa mô thần kinh:
- Vắc xin phôi vịt ( 1956) được điều chế bằng cách cấy virút dại cố định trên phôi     vịt 7 ngày tuổi. Sau 14 ngày thu họach và pha thành hỗn dịch 10% và bất họat bằng
β – propiolacton. Vắc xin được sử dụng ở Mỹ cho tới khi có vắc xin tế bào, vắc xin này không gây viêm não dị ứng nhưng dễ gây dị ứng  cho những người có cơ địa dị ứng với protein trứng.
- Vắc xin phôi gà tiên phát tinh chế (1985) : Vắc xin này có công hiệu cao, được tinh chế và cô đặc bằng ly tâm lạnh, bất họat bằng β – propiolacton. Hiện nay được sản xuất tại Viện huyết thanh Berna( Thụy Sĩ), Chiron Behring ( Đức ) và được sử dụng rộng rãi ở Châu Âu vì tính sinh miễn dịch và tính an tòan tương đương như các vắc xin nuôi cấy tế bào.
2.4. Vắc xin nuôi cấy tế bào :
Các vắc xin sản xuất trên nuôi cấy tế bào hiện nay đang rất phổ biến vì có tính an tòan và tính sinh miễn dịch cao. Theo thống kê của TCYTTG, các vắc xin sản xuất trên nuôi cấy tế bào dùng cho người bao gồm:

• Vắc xin trên tế bào lưỡng bội người ( 1963) ( HDV) được sản xuất bằng chủng PM, thích nghi trên tế bào lưỡng bội người WI – 38. Vắc xin được sản xuất tại Mỹ, Pháp và Đức. Ở Mỹ, người ta bất họat virút bằng Tri – n – butylphosphat. Vắc xin không được sử dụng vì tính sinh miễn dịch rất thấp. Tại Pháp và Đức, vắc xin được bất họat bằng β – propiolacton, tinh chế bằng sacharoza gradient và ly tâm lạnh nên tính sinh miễn dịch cao hơn. Hiện đang được sử dụng khá rộng rãi ở các nước phát triển.
• Vắc xin nuôi cấy trên tế bào lưỡng bội của bào thai khỉ ( RDRV). Sản xuất từ chủng virút CVS – 11 trên nuôi cấy tế bào lưỡng bội phổi phôi khỉ, bất họat bằng β – propiolacton, hấp thụ với phosphat nhôm ở 40C. Vắc xin được sản xuất tại Mỹ với số lượng rất hạn chế.
• Vắc xin trên tế bào thận chuột đất vàng tiên phát:
  + Ở Canada : Dùng chủng CVS – 11, được sản xuất cho tời năm 1981
  + Ở Liên Xô cũ: Dùng chủng Vnucovo – 32, vắc xin được bất họat bằng tia cực tím, hiện vẫn đang được sản xuất và sử dụng rộng rãi tại CHLB Nga.
  + Ở Trung Quốc : Dùng chủng Beijing, bất họat bằng Formalin, hấp phụ bằng hyfroxit nhôm, vắc xin được sử dụng rộng rãi ở dạng đông khô hoặc lỏng cô đặc từ năm 1981 cho đến nay.
• Vắc xin trên tế bào thận chó tiên phát : Dùng chủng PM gây nhiễm trên tế bào thận chó, vắc xin được bất họat bằng β – propiolacton, thêm tá chất nhôm phosphat, vắc xin được cô đặc và tinh chế, sản xuất tại Hà Lan với số lượng rất hạn chế.
• Vắc xin trên tế bào phôi gà tiên phát (KONDO ):Được sản xuất và sử dụng tại Nhật Bản từ 1965, dùng chủng Flury HEP thích nghi trên CEC, vắc xin bất họat bằng β – propiolacton, cô đặc bằng siêu lọc và tinh chế một phần bằng siêu ly tâm. Vắc xin này có tính an tòan và tính sinh miễn dịch khá cao.
• Vắc xin trên tế bào thường trực Vero ( Verorab ): được sản xuất tại Viện Pasteur Merieux ( Pháp ) từ năm 1984. Vắc xin được sản xuất từ chủng PM thích nghi trên dòng tế bào thường trực Vero đời truyền 137, vắc xin được bất họat, cô đặc, tinh chế, đông kho và có tính an tòan, sinh miễn dịch cao.