ThS Lê văn Tuân

Chuyên viên quốc gia về Giám sát & phòng chống các bệnh truyền nhiễm





Liên cầu lợn là gì? Lòai vật nào có thể bị nhiễm?

  Liên cầu lợn (streptococcus suis) là một lọai vi trùng có ở những vùng nuôi lợn khắp nơi trện thế giới. Vi trùng này thường hiện diện ở vùng mũi họng của lợn nhà mà không gây bệnh. Tuy nhiên khi gặp một số điều kiện thuận lợi đôi khi sẽ chúng gây bệnh cho đàn lợn. Liên cầu khuẩn suis cũng được tìm thấy ở lợn lòi (heo rừng), ngựa, dê, trâu bò, chó, mèo và cả ở các lòai chim.



Con người có bị nhiễm hay không?

  Người nhiễm liên cầu lợn lần đầu tiên được mô tả vào những năm 1960 và ngày càng nhiều hơn. Cũng chưa rõ là sự gia tăng số ca mắc là phản ảnh sự gia tăng thật sự số ca mắc mới, hay là bệnh được các thầy thuốc biết đến và chẩn đóan nhiều hơn.



Lợn heo khi mắc bệnh có những biểu hiện gì?

  Nhiễm trùng ở lợn thường không biểu hiện triệu chứng, nhưng cũng có thể gây nhiễm trùng huyết, viêm màng não, viêm phổi và viêm khớp. Những con lợn con hầu hết có nguy cơ mắc, nhưng bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ nhóm tuổi nào từ lợn con đến lợn già. Yếu tố dễ gây mắc bệnh được tìm thấy ở những đàn lợn nuôi trong điều kiện không tốt, ví dụ như chuồng trại không đủ thông thóang. Và nếu phối hợp với sự chăm sóc không kỹ sẽ càng làm cho chúng phải gắng sức, dẫn đến ức chế miễn dịch và bị bệnh.



  Lợn nhiễm trùng không triệu chứng có đặc trưng là mang vi trùng trong mũi họng và có thể làm lây nhiễm cho cả đàn. Các kháng sinh thông thường điều trị được lợn nhiễm bệnh. Vaccine cho lợn hiện sẵn có nhưng thực tế cho thấy hiệu lực chưa cao.



Bệnh này có xảy ra thành dịch trên người không ?

  Người bị nhiễm liên cầu lợn rất ít được báo cáo và trên thế giới tới nay chỉ có khỏang hơn 200 ca được ghi nhận trong y văn.



Bệnh trên người đã xảy ra một số ca lẻ tẻ ở người (không thành dịch) tại vài nơi thuộc khu vực Châu Á như tại Hongkong từ 1978-1980 với 16 ca có triệu chứng viêm màng não; và 38 ca được báo cáo vào những năm 1981-1983.



Từ 20/7 – 8/8/1998 một vụ dịch do liên cầu lợn xảy ra tại tỉnh Jiang Su Trung quốc với 25 ca mắc. Mùa hè năm 2005 đã xảy ra một vụ dịch lớn tại tỉnh Sichuan phía tây Trung quốc làm cho hơn 215 người mắc, và gây tử vong 39 người.



Ai là nhóm dễ bị nhiễm, mắc bệnh? Các yếu tố nguy cơ



Các yếu tố nguy cơ quan trọng gây nhiễm bệnh hầu hết là tiếp xúc với lợn heo, thịt lợn hoặc các sản phẫm chưa chín từ lợn.

Nhóm người có nguy cơ mắc là người chăn nuôi lợn, nhân viên thú y, người giết mổ, vận chuyển, buôn bán lợn, thịt lợn. Người suy giảm miễn dịch, gồm cả những người đã mổ cắt bỏ lách hay suy giảm-mất chức năng lách, người có bệnh về gan, lóet dạ dày tá tràng cũng làm tăng nguy cơ bị nhiễm.

  •Các bà nội trợ làm và chế biến thức ăn từ thịt lợn không thuộc nhóm nguy cơ bị nhiễm, đặc biệt là nếu thực hành làm & chế biện thức ăn đúng cách.



Lây truyền cho người như thế nào?

Người ta thường bị nhiễm liên cầu lợn là do:

  -Tiếp xúc trực tiếp với lợn heo đã bị nhiễm; hoặc

  -Tiếp xúc trực tiếp (cầm nắm) thịt sống (kể cả thịt sống đông lạnh) của những con heo đã bị nhiễm.

Vi trùng sẽ xâm nhập vào cơ thể qua các vết thương trên da kể cả các vết trầy xướt nhỏ (vết đứt tay, trầy xướt trên ngón tay, bàn tay, bàn chân…)

Tuy nhiên, người ta cũng có thể bị nhiễm qua đường ăn uống hoặc qua niêm mạc (kết mạc); qua tiếp xúc với các dụng cụ, đồ dùng đã bị vấy nhiễm như khăn tay, áo quần …

Ăn các thức ăn làm từ thịt lợn bệnh mà chưa nấu chín kỹ, thịt sống thịt tái, tiết canh … cũng rất dễ bị mắc bệnh.



Có lây từ người sang người không?

Cho đến nay chưa ghi nhận được các trường hợp nhiễm liên cầu lợn do lây từ người sang người.



Biểu hiện lâm sàng chính ở người là gì?

Thời gian ủ bệnh từ vài giờ đến ba ngày. Các biểu hiện kinh điển ở người là sốt và có các dấu hiệu viêm màng não như đau nhức đầu, ói mửa, cứng gáy, sợ ánh sáng và giảm ý thức. Giảm thính lực thường xảy ra khỏang 50% các ca bệnh là do thần kinh thính giác bị tác động. Viêm khớp và viêm phổi, nhiễm trùng huyết… cũng là các biến chứng có thể xảy ra.



Làm sao biết là đã bị nhiễm bệnh

Thầy thuốc chẩn đóan dựa vào biểu hiện lâm sàng như đã nêu ở trên, cùng với các yếu tố về dịch tễ như có tiếp xúc với lợn bệnh chết , và xét nghiệm tìm sự hiện diện của vi trùng trong dịch não tủy, máu hoặc dịch khớp (nếu có viêm khớp). Các kỹ thuật chẩn đóan hiện được dùng là nuôi cấy vi trùng, PCR phản ứng chuỗi men… Nếu chẩn đóan sớm, điều trị kịp thời với các lọai kháng sinh phù hợp người bệnh sẽ bình phục, còn nếu chậm trễ thì dễ dẫn đến tử vong.



Có diễn biến Bệnh nặng không?

Một hậu quả, biến chứng nặng của nhiễm liên cầu lợn là bị hội chứng sốc nhiễm độc (TSS). Có thể dẫn đến tổn hại nặng nề các cơ quan giữ vai trò quan trọng cho sư sống như gan, thận, hệ tuần hòan. Hội chứng sốc nhiễm độc đáp ứng một phần với kháng sinh, và lúc này thì bệnh nhân phải cần được điều trị hỗ trợ tích cực. Khi TSS xảy ra thì khả năng là tiên lượng bệnh nhân sẽ xấu.



Làm sao để phòng bệnh cho người ?

Phòng bệnh cho người sẽ phụ thuộc vào sự kiểm sóat dịch bệnh ở đàn heo lợn. Đây là một thách thức lớn đối với ngành thú y và công nghiệp về lợn.

  -Trong tình hình xảy ra dịch lớn ở heo, cần thiết phải kiểm sóat chặt chẽ việc vận chuyển và giết mổ lợn.

  -Biện pháp ngăn chặn dịch thứ hai là nâng cao mức độ hiểu biết về bệnh dịch cho người dân trong vùng bị dịch: báo cáo ngay cho chính quyền địa phương, thú y biết khi lợn heo nhà mắc bệnh hoặc chết để có biện pháp xử lý đúng cách.

-Hướng dẫn cho người dân biết cách làm và chế bịến thịt heo lợn tại nhà sao cho thật an tòan.



* An tòan khi làm & chế biến thức ăn:



Những người có vết thương hở cần phải băng lại và đeo găng tay khi cầm nắm thịt heo sống, người làm và chế biến thịt heo phải rửa tay và soong nồi đúng cách sau khi làm thức ăn, chế biến thực phẩm.

Khi làm, mổ thịt:

  •Tuyệt đối KHÔNG giết mổ heo lợn bệnh, chết.

  •Không được làm, chế biến và ăn thịt heo bệnh chết. Heo bệnh chết phải được tiêu hủy một cách an tòan,

  •Mang các dụng cụ bảo hộ (găng tay, tạp dề…) để bảo đảm là các vết thương trầy xướt đã được bảo vệ kỹ.

  •Luôn giữ sạch sẽ nơi giết mổ và nơi giết mổ phải tách biệt với nơi chế biến nấu thức ăn.

  •Cởi bỏ các dụng cụ bảo hộ đã dùng (găng tay, tạp dề…), rồi tắm rửa bằng xà phòng thật sạch phần cơ thể đã tiếp xúc với lợn, thịt lợn ngay sau khi giết mổ xong.

Trong khi làm chế biến thức ăn:

  •Không cầm nắm thịt heo lợn sống nếu trên tay có các vết thương trầy xướt, trừ khi đã băng vết trầy xướt và mang găng tay không thấm nước.

  •Luôn giữ nơi chế biến thức ăn thật sạch sẽ và rửa tay bằng xà phòng sau mỗi khi cầm nắm thịt sống.

  •Để tránh bị lây nhiễm chéo giữa thịt sống và thịt chín hoặc thức ăn đã chế biến:

   oKhông dùng chung dao, thớt.

   oPhải rửa tay sau mỗi lần cầm nắm thịt sống.

   oKhông để thịt đã nấu chín vào tô, đĩa đã chứa thịt sống.

  •Nấu thịt (nhiệt độ từ 70º C trở lên) để thịt thật chín kỹ từ bên trong (không còn màu hồng) sẽ tiêu diệt được vi trùng gây bệnh.

Nguồn WHO