1.Nắm vững bệnh lý trước khi dùng thuốc
Virus Dengue gây ra sốt xuất huyết (SXH) không hoặc có sốc.
Trong SXH không sốc: Huyết tương thoát ra ngoài thành mạch ít.
Trong SXH có sốc: Huyết tương thoát ra ngoài thành mạch nhiều, dẫn đến cô đặc máu, lượng máu lưu thông giảm, gây tụt huyết áp, nhịp tim nhanh dẫn đến trụy tim mạch.
Rối loạn đông máu: Tiểu cầu giảm, rối loạn đông máu làm xuất huyết. Hệ thống bổ thể và giảm C3 - C5 huyết thanh bị kích hoạt.
Sự phát triển virus Dengue: Khi virut mới xâm nhập, có thể sinh ra kháng thể; kháng thể làm cho virut gắn với tế bào đơn nhân - đại thực bào thành một tổ hợp. Sau đó, tế bào lympho tấn công vào tổ hợp này, phá hủy tế bào đơn nhân - đại thực bào, lại giải phóng ra virut và chất gây giãn mạch, tromboplastin bạch cầu, chất hoạt hóa C3. Chất C3 lại hoạt hóa thành chất kích thích tế bào đơn nhân - đại thực bào. Chu trình lặp lại như trên. Như thế kháng thể không chặn được virut, trái lại làm chỗ ẩn náu cho virut phát triển.
2. Các thuốc thường dùng và không được dùng:
2.1. Dùng thuốc hạ nhiệt:
Paracetamol: Liều dùng trong điều trị SXH: Một lần: 15mg/kg thể trọng (750mg cho người 50kg). Một ngày: 2-3 lần (1.500mg-2.250mg).
Không được dùng aspirin: Trong SXH có hiện tượng chảy máu. Aspirin ngăn sự tập kết tiểu cầu, chống đông máu nên làm cho việc chảy máu do SXH gây ra không cầm được (nhất là xuất huyết đường tiêu hóa). Kết quả làm cho bệnh trầm trọng thêm. Do vậy, trong SXH, không được dùng aspirin cho cả người lớn và trẻ em.
Riêng với trẻ em càng đặc biệt chú ý việc cấm này vì: aspirin là yếu tố thúc đẩy gây hội chứng Reye (phù não và suy gan nhiễm mỡ với tỷ lệ tử vong khoảng 30-50%, nếu sống sót cũng để lại di chứng tổn thương não vĩnh viễn). Aspirin làm tăng độ acid (vốn thấp ở dạ dày trẻ), gây bỏng rát viêm đường tiêu hóa, nặng hơn gây xuất huyết đường tiêu hóa.
Không dùng kháng viêm không steroid: Mặc dù không làm ngưng tập kết tiểu cầu mạnh như aspirin nhưng các kháng viêm không steroid đều có tính này (với các mức khác nhau) nên cũng làm cho việc chảy máu trong SXH không cầm được. Do vậy không dùng chúng trong SXH.
2.2. Dùng dịch truyền:
Bù dịch bằng đường uống: Người bệnh SXH rất nhạy cảm, dễ bị sốc phản vệ. Nếu SXH ở độ I đầu độ II cần ưu tiên bù dịch bằng đường uống (oresol).
Chỉ truyền dịch khi cần thiết: Khi SXH ở cuối độ II hay đầu độ III, thất thoát huyết tương thoát ra thành mạch, thể tích máu giảm, sốt cao làm mất nước, đưa đến tình trạng cô đặc máu, huyết áp tụt, kẹp, nhịp tim nhanh dẫn đến trụy tim mạch cho nên cần truyền dịch.
Dịch bị mất trong trường hợp này là “mất nước nhiều hơn mất muối” nên dung dịch truyền phải chứa ít muối. Tốt nhất là chọn dung dịch Riger lactat (chứa natri clorid + kali clorid + canxi clorid + natrilactat). Khi truyền dung dịch này mà không nâng được huyết áp thì dùng các dung dịch cao phân tử. (Thực hiện khi có y lệnh của bác sĩ điều trị)
Liều lượng và thời gian bù dịch: Cần bù đủ lượng dịch bị mất trong vòng 24 giờ nhưng trong 8 giờ đầu chỉ bù 50% và 16 giờ sau bù tiếp 50% lượng dịch bị mất. (Theo phác đồ điều trị của Bộ Y Tế Ban Hành)
Lưu ý:Truyền thừa dịch sẽ gây rối loạn cân bằng muối nước, rõ nhất là ứ nước trong các mô, tổ chức, hay gặp nhất là tràn dịch màng phổi. Thêm nữa, trong Ringer lactat có kali, truyền thừa kali ảnh hưởng tim.
Tốc độ truyền dịch: Từ lượng dịch và thời gian cần bù nói trên, tính ra tốc độ truyền bằng ml/giờ nhưng tốt nhất là tính bằng giọt/phút dễ theo dõi hơn. Là tốc độ tính bằng ml/giờ chia ra 3 lần thì ra tốc độ tính bằng giọt/phút.
3. Không cần dùng kháng sinh: Trong SXH, việc sử dụng kháng sinh không có ý nghĩa.
Trong SXH, máu bị cô đặc, dùng nhiều kháng sinh bao vây sẽ làm cho nồng độ kháng sinh máu cao, dễ có tai biến. |
