GIÁO DỤC SỨC KHỎE

AIDS là "Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải". Về thuật ngữ AIDS là những chữ viết tắt theo tiếng Anh của "Acquired Immuno - Deficieney Syndrome" (Viết tắt theo tiếng Pháp là SIDA). AIDS là giai đoạn cuối của quá trình nhiễm HIV. Do hệ thống miễn dịch bị tổn thương, cơ thể không thể bảo vệ chống lại các bệnh nhiễm trùng và ung thư mà một người bình thường có thể chống đỡ được. Những bệnh này là các nguyên nhân dẫn đến tử vong.

Nguyên nhân nào gây nên AIDS !?

AIDS gây nên do một loại vi rút gọi là vi rút gây nên suy giảm miễn dịch ở người, gọi tắt theo tiếng Anh là HIV (Human Immuno Deficiency Virus).
HIV lần đầu tiên được Luc Montagnier và cộng tác viên viện Pasteur Paris phân lập năm 1983, với tên gọi ban đầu là vi rút có liên quan tới viêm hạch (LAV). Năm 1984, công trình này được Rober Gallo và cộng tác viên ở Viện nghiên cứu ung thư quốc gia Mỹ khẳng định sau khi phân lập được một vi rút gọi là vi rút hướng tế bào lim-phô-T ở người
KHI VÀO CƠ THỂ HIV TẤN CÔNG CÓ LỰA CHỌN VÀO CÁC TẾ BÀO LIM-PHÔ-T CÓ VỊ TRÍ CẢM THỤ ĐẶC BIỆT LÀ CD4
Năm 1986, một Ủy ban chuyên gia quốc tế thống nhất gọi tên vi rút gây AIDS là HIV thay thế cho các tên gọi cũ là LAV và HTLV-3.

ĐIỀU GÌ SẼ XẢY RA ĐỐI VỚI MỘT NGƯỜI NHIỄM HIV
Quá trình nhiễm HIV sẽ chuyển qua 3 giai đoạn sau :
1. Nhiễm trùng cấp tính : Giai đoạn này người nhiễm HIV có thể không có bất kỳ một dấu hiệu hay triệu chứng nào. Tuy nhiên một số người có thể có một số biểu hiện như sốt, mệt mõi, nổi mẩn đỏ ở da ... từ vài tuần đến 2,3 tháng sau khi nhiễm HIV. Đây là lúc cơ thể sản xuất ra kháng thể mà người ta có thể phát hiện được bằng xét nghiệm.
2. Nhiễm trùng không triệu chứng : Những người nhiễm HIV sẽ trải qua một thời kỳ không có bất cứ triệu chứng nào có liên quan đến nhiễm HIV. Thời kỳ này có thể kéo dài và thay đổi trung bình từ 05 cho đến 10 năm. Nhiễm trùng do các tác nhân khác sẽ làm tăng qua trình phát triển bệnh.
3. GIai đoạn có biểu hiện bệnh lâm sàng đủ để chuẩn đoán AIDS bao gồm các dấu hiệu, triệu chứng của nhiễm trùng cơ hội và ung thư đe doạ đến tính mạng.
Trong 3 giai đoạn trên thì giai đoạn nhiễm HIV không có triệu chứng là rất phổ biến. Những người nhiễm HIV không có triệu chứng chiếm một tỷ lệ rất cao, gấp hàng trăm lần số bệnh nhân AIDS mà chúng ta không thể kiểm soát được họ. Họ vẫn sống và sinh hoạt bình thường và có thể làm lây truyền HIV sang cho người khác. Nhiễm HIV là nhiễm suốt đời cho đến khi phát triển thành bệnh AIDS.

THỜI KÌ Ủ BỆNH TỪ KHI NHIỄM HIV ĐẾN KHI TIẾN TRIỂN THÀNH AIDS LÀ BAO LÂU ?

Khoảng thời gian từ khi nhiễm HIV đến khi tiến triển thành AIDS là rất thay đổi, nhưng trung bình là 8 đến 10 (tùy thụôc thái độ và cách sống, sinh hoạt của người bệnh...). Người ta đã theo dõi những nhóm người nhiễm HIV ở các thời kì khác nhau để xác định tỷ lệ những người nhiễm HIV sẽ tiến triển thành AIDS.

AIDS CÓ BIỂU HIỆN LÂM SÀNG NHƯ THẾ NÀO ?

AIDS là một triệu chứng của nhiều dấu hiệu và triệu chứng xảy ra đồng thời. Do đó, bản thân AIDS không có biểu hiện gì đặc biệt mà bao gồm của nhiều bệnh nhiễm khuẩn và ung thư. Những dấu hiệu và triệu chứng chủ yếu để chuẩn đoán AIDS có thể là một hoặc các triệu chứng sau :
- Mệt mỏi kéo dài nhiều tuần mà không có nguyên nhân rõ ràng.
- Sút cân hơn 10% trọng lượng cơ thể sau 2 tháng.
- Sốt kéo dài hơn một tháng mà không giải thích được, kèm theo rét run, ớn lạnh và mồ hôi về đêm.
- Ỉa chảy kéo dài hơn một tháng.
- Ho dai dẳng kéo dài hơn một tháng.
- Viêm da ngứa toàn thân.
- Những vết đỏ, bầm tím trên da và niêm mạc miệng, mũi, trực tràng...
- Sưng hạch, đặc biệt là ở cổ và nách không có nguyên nhân rõ ràng và kéo dài hơn 2 tuần.
- Những đốm trắng hay những vết bất thường ở miệng.
- Những dấu hiệu trên xảy ra mà không có nguyên nhân của sự suy giảm miễn dịch như ung thư, suy dinh dưỡng hoặc các nguyên nhân khác.

AIDS CÓ CHỮA KHỎI ĐƯỢC KHÔNG ?

Cho đến nay bệnh AIDS vẫn còn là "vô phương cứu chữa". Tỷ lệ tử vong của người mắc bệnh AIDS là 99,99% (Có một số trường hợp trên thế giới thời gian đầu xét nghiệm HIV dương tính nhưng sau nhiều năm xét nghiệm lại nhiều lần thì kết quả lại là âm tính. Các nhà khoa học đang nghiên cứu và tìm hiểu hiện tượng trên. Hy vọng rằng sẽ sớm tìm được phương thức điều trị AIDS từ chính những con người đặc biệt hiếm hoi đó). Hiện nay trên thế giới có 3 loại thuốc : AZT (Azidothijmidine) và DDI (Dideoxynanine) và DDC được phép sử dụng để điều trị AIDS vì có khả năng làm chậm quá trình phát triển của HIV trong tế bào (hiệu ứng phụ của thuốc đối với cơ thể khá cao). Tuy nhiên nó không thể tiêu diệt được HIV và chữa khỏi bệnh AIDS, do đó sớm hay muộn bệnh nhân AIDS cũng sẽ tử vong.

HIV LÂY TRUYỀN BẰNG CÁCH NÀO ?

Nhiều nghiên cứu dịch tễ học cho thấy rằng chỉ có 3 con đường lây truyền HIV là :
1. Lây qua quan hệ tình dục đồng giới hoặc khác giới với người bị nhiễm HIV.
2. Lây qua đường máu như : sử dụng bơm kim kiêm và dụng cụ tiêm chích có HIV, dao cạo râu chung với người nhiễm HIV khi bị trầy xước, xăm mình,cắt lễ, truyền máu mà sản phẩm máu có HIV...
3. Lây truyền từ mẹ bĩ nhiễm HIV sang con trong thời kỳ chu sinh (trước và sau trong khi sanh nở)

HIV CÓ LÂY TRUYỀN QUA TIẾP XÚC THÔNG THƯỜNG Ở NHỮNG NƠI CÔNG CỘNG KHÔNG ?

Chắc chắn là KHÔNG. Ngoài 3 đường lây truyền HIV đã nêu trên, hiện nay chúng ta không có bằng chứng về một phương thức lây truyền nào khác.
- HIV không lây qua đường hô hấp như ho, hắt hơi.
- HIV không lây truyền qua tiếp xúc, sinh hoạt thông thường ở nợi công cộng như nơi làm việc, trường học, rạp hát... HIV không lây truyền qua bắt tay, ôm, hôn, dùng chung các dụng cụ ăn uống như bát, đĩa, cốc, chén, mặc chung quần áo, sử dụng nhà vệ sinh, hay tắm ở các bể bơi , dùng điện thoại công cộng, chơi thể thao ...
- Muỗi đốt không làm lây truyền HIV.

AI CÓ THỂ BỊ NHIỄM HIV ?

Bất kỳ ai, nam hay nữ, người già hay trẻ ở bất kỳ quốc gia nào, bất kỳ tôn giáo nào đều có thể nhiễm HIV.
HIV/AIDS không hề hạn chế ở một nhóm người nhất định, địa bàn nào nếu không biết phòng tránh nó.
HIV/AIDS đe dọa tất cả mọi người trong cộng đồng và toàn thể nhân loại.
Bạn không thể nói là nhìn người nào có thể biết họ bị nhiễm HIV/AIDS hay không : Chỉ có thể phát hiện nhiễm HIV qua xét nghiệm máu của họ mà thôi. (Như bản thân tớ đây có người còn hỏi đùa sau một thời gian không gặp : "mày nhiễm hay sao mà ốm nhom vậy !?" Hic hic ... thật là oan uổng cho những người có "thân hình mình dây lý tưởng" như tớ)

NHỮNG HÀNH VI NÀO CÓ NGUY CƠ CAO NHIỄM HIV ?
Những hành vi có nguy cơ cao nhiễm HIV là :
- Quan hệ tình dục với nhiều người.
- Không dùng bao cao su trong khi quan hệ tình dục với người nhiễm HIV.
- Dùng chung bơm kim tiêm...

LÀM THẾ NÀO ĐỀ PHÒNG LÂY TRUYỀN QUA ĐƯỜNG TÌNH DỤC ?

· Biện pháp có hiệu quả nhất phòng lây nhiễm HIV qua đường tình dục là quan hệ tình dục lành mạnh, chỉ quan hệ tình dục với một đối tượng duy nhất, thủy chung và không bị nhiễm HIV.
· Thực hiện tình dục an toàn bằng cách sử dụng bao cao su trong quan hệ với một người bị nhiễm HIV hay với một người mà bạn không biết rõ lai lịch - Bao cao su sẽ ngăn chặn được lây truyền HIV qua đường tình dục gần như 100% nếu được sử dụng đúng phuơng pháp .

Điều quan trọng nhất là phải sử dụng bao cao su trong quan hệ tình dục ngay từ lúc bắt đầu cho đến khi kết thúc. Điều này khác với sử dụng bao cao su để tránh thai. Để tránh thai có thể chỉ dùng bao cao su trong quan hệ tình dục ở giai đoạn người phụ nữ có khả năng rụng trứng hoặc ở giai đoạn cuối khi bắt đầu xuất tinh để ngăn không cho tinh trùng gặp trứng.
Bạn cần hiểu và làm theo những hướng dẫn sử dụng bao cao su như sau :
· Kiểm tra thời hạn dùng ở vỏ ngoài.
· Cẩn thận khi mở bao cao su ra, tránh đụng vào các vật nhọn như móng tay có thể làm thủng bao cao su.
· Kiểm tra chiều quấn của bao cao su, vòng cuốn bao phải ở phía ngoài. Có hai loại bao cao su. Loại bao có túi nhỏ ở đầu có thể mang thẳng vào và loại bao đầu tròn không có túi nhỏ, cần phải cầm đầu kéo dài ra vài phân để tạo một túi nhỏ. Đó là nơi để chứa tinh dịch khi xuất tinh.
· Bóp túi nhỏ để đuổi không khí ra ngoài trước khi mang bao cao su.
· Đeo bao cao su vào sát đầu dương vật đã cương cứng và se nhẹ cho vòng bao tròng vào hết chiều dài dương vật.
· Nếu bao cao su rách trong khi giao hợp, lập tức phải đeo ngay bao mới.
· Khi rút dương vật ra phải giữ bao cao su ở phần gốc để tránh cho tinh dịch chảy ra ngoài.
· Bao cao su chỉ được dùng một lần và vức vào thùng rác sau khi thắt nút ở đầu để tránh rò rỉ tinh dịch.

LÀM THẾ NÀO ĐỂ TRÁNH LÂY TRUYỀN HIV QUA ĐƯỜNG MÁU.

SỬ DỤNG KIM TIÊM MỘT LẦN RỒI BỎ
· Tốt nhất là dùng loại bơm, kim tiêm sử dụng một lần rồi vứt đi.
· Các dụng cụ tiêm, chích, châm cứu, xâu lỗ tai và các dụng cụ xuyên chọc qua da phải được tiệt trùng cẩn thận để tiêu diệt HIV. Các phuơng pháp thường được áp dụng để tiệt trùng đối với HIV là :
+ Luộc sôi dụng cụ trong thời gian 20 phút trở lên (tính từ khi sôi).
+ Sấy ướt (hấp uớt) ở nhiệt độ 1210C, 2 atm trong 20 phút.
+ Ngâm 30 phút trong các dung dịch hóa chất sát khuẩn như : Cồn Ethanol 700, Natrihypochlorite 0,5%, Providone iodine 2,5%, Formadehyde 4%.
· Có chính sách thích hợp đối với những người nghiện chích ma túy, động viên, giáo dục và điều trị cho họ để giúp họ thoát khỏi cảnh nghiện chích. (Nếu bạn chưa sử dụng ma túy thì đừng bao giờ nên dùng nó, nếu dùng theo đường tiêm thì nên sử dụng loại bơm kim tiêm dùng một lần rồi vứt đi hay không dùng chung với người khác).
· Kiểm tra tình trạng HIV của người cho máu, cho tinh dịch, hoặc các bộ phận cơ thể để cấy ghép cho người khác.
· Thực hiện truyền máu an toàn. Máu và các sản phẩm của máu trước khi truyền phải được xét nghiệm HIV. Nếu dương tính phải đuợc loại bỏ không được truyền cho bệnh nhân. không truyền máu nếu không thật cần thiết. Khi cần truyền máu thì máu đó phải chắc chắn là không nhiễm HIV.

LÀM THẾ NÀO ĐỂ PHÒNG LÂY TRUYỀN HIV TỪ MẸ SANG CON ?

Cách tốt nhất là giáo dục cho phụ nữ ở tuổi sinh đẻ những hiểu biết cơ bản về cách phòng nhiễm HIV. Nói chung, phụ nữ bị nhiễm HIV thì khuyên họ đừng nên có thai. Tuy nhiên cách xử trí này còn tuỳ thuộc vào hoàn cảnh cụ thể của từng người phụ nữ. Nếu họ và chồng của họ mong muốn có con thì cần tư vấn về AIDS và những điều có thể sẽ xảy ra với bản thân họ và đứa trẻ sơ sinh. Họ có quyền lựa chọn cách xử lý và tỷ lây truyền từ mẹ sang con chỉ là 13 - 50%. Cũng cần thiết rằng : Việc một phụ nữ nhiễm HIV có thai sẽ làm tăng nguy cơ tiến triển thành AIDS.

TÔI CÓ THỂ BỊ AIDS - BẠN CÓ THỂ BỊ AIDS - NHIỀU NGƯỜI CÓ THỂ BỊ AIDS NẾU :

- Không sử dụng bao cao su trong quan hệ tình dục.
- Dùng chung một bơm kim tiêm không được vô trùng.
- Không chung thủy.
- Nên quan hệ chung thủy một vợ một chồng để phòng chống AIDS.
- Giảm số lượng bạn tình là giảm nguy cơ lây nhiễm HIV.
- Điều trị triệt để các bệnh viêm loét đường sinh dục sẽ làm giảm nguy cơ lây truyền HIV qua đường sinh dục.
- Tránh có quan hệ tình dục với người mà ta không biết rõ, nhất là với gái mãi dâm.
- Tránh các cách giao tiếp tình dục dị thường như tình dục đồng giới, giao hợp qua đường hậu môn.
THẾ GIỚI ĐĂ LÀM GÌ ĐẾ NGĂN CHẶN THẢM HOẠ HIV/AIDS ?
Đứng trước nguy cơ cực kě to lớn của đại dịch AIDS, ngŕy 1/12/1987, một chương trình đặc biệt phòng chống AIDS toàn cầu do tổ chức Y tế thế giới (WHO) thiết lập được chính thức thông qua mục tiêu :
1. Phòng nhiễm HIV.
2. Giảm ảnh hưởng cá nhân và xã hội của nhiễm HIV.
3. Hợp nhất các cố gắng quốc gia, quốc tế và mọi nguồn lực để phòng chống AIDS.
Từ đó cho đến nay, ngày 1/12 hàng năm đuợc gọi là ngày thế giới phòng chống AIDS.
AIDS là vấn đề toàn cầu, nó chỉ có thể dừng lại ở một nước nếu nó đuợc ngăn chặn ở tất cả các nước. Trên thế giới phải hợp tác với nhau, đẩy mạnh các nỗ lực, nguồn lực và trí tuệ để ngăn chặn đại dịch này.

VIỆT NAM ĐĂ VÀ ĐANG LÀM GÌ ĐỂ NGĂN CHẶN VÀ PHÒNG LÂY TRUYỀN HIV ?

Nhận thức sâu sắc mối hiểm họa đại dịch AIDS. Ban bí thư TW đảng đă có chỉ thị số 52/CT/TW ngày 11/3/1995 về chỉ đạo phòng chống AIDS và ngày 31/05/1995 Ủy ban thường vụ Quốc hội đã ban hành pháp lệnh phòng chống AIDS. Ủy ban quốc gia phòng chống AIDS được củng cố và nâng cấp với 14 bộ, Ngành. Đoàn thể là thành viên (Trong đó có Đoàn thanh niên), do Phó Thủ tướng Nguyễn Khánh làm Chủ tịch.
Chương trình phòng chống AIDS của Việt Nam đã thực hiện có kết quảcác kế hoạch ngắn hạn (1989-1990) và có kế hoạch lần thứ nhất (1991-1993).
Kế hoạch chiến lược Quốc gia phòng chống HIV/AIDS đến năm 2000 của Việt Nam đă được thông qua tháng 4/1994 với 3 mục tiêu.
· Phòng lan truyền HIV và làm giảm tỷ lệ nhiễm HIV/AIDS.
· Giảm ảnh hưởng của nhiễm HIV/AIDS đối với cá nhân vŕ Xã hội.
· Tăng cường vŕ tập hợp mọi nỗ lực Quốc gia, các tổ chức xã hội, cá nhân và đẩy mạnh hợp tác quốc tế phòng chống HIV/AIDS.
Chương trình đã thực hiện thành công qua 6 nội dung chính :
· Đẩy mạnh thông tin, giáo dục truyền thông nhằm thay đổi hŕnh vi nguy cơ cao lan truyền HIV/AIDS.
· Tăng cường công tác giám sát nhiễm HIV để theo dői xu hướng tiến triển dịch AIDS ở Việt Nam định ra các biện pháp phòng chống hợp lý và thích hợp.
· Phòng lan truyền HIV/AIDS qua đuờng tình dục và lây truyền trong thời kỳ chu sinh, thông qua việc khuyến khích các hành vi an toàn, sử dụng bao cao su rộng rãi.
· Phòng lây truyền qua máu, các chế phẩm của máu và qua các dụng cụ tiêm chích.
· Quản lý và chăm sóc những người bị nhiễm HIV/AIDS.
· Tăng cuờng công tác quản lý chương trěnh ở các tuyến, thông qua việc củng cố hiệu lực chỉ đạo của Ủy ban Quốc gia phòng chống AIDS cũng như ở tỉnh thành phố và các Bộ Ngành thành viên.

TUỔI TRẺ VIỆT NAM VỚI CHƯƠNG TRÌNH PHÒNG CHỐNG AIDS
Thanh niên chiếm khoảng 1/3 dân số của cả nước, mặt khác theo điều tra thì 82% số nghiện chích ma tuý hiện nay ở thanh thiếu niên (dưới 30 tuổi). Từ 80 đến 90% cũng ở lứa tuổi này. Mại dâm và tiêm chích ma túy là hai trong ba con đường chính dẫn đến AIDS. Vì vậy tuyên truyền giáo dục thanh thiếu niên để họ hiểu biết và biết cách phòng chống AIDS là vấn đề rất quan trọng và cần thiết.
Nhận thức đuợc điều đó. Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh đã và đang tiến hành cuộc vận động thanh niên phòng chống AIDS với 3 mục tiêu là :
1. Nâng cao hiểu biết về HIV/AIDS cho thanh niên.
2. Xây dựng lối sống lành mạnh và hành vi an toàn để phòng chống AIDS.
3. Mỗi thanh niên là một tuyên truyền viên tích cực phòng chống AIDS.
Từ cuộc vận động 3 mục tiêu và chỉ đạo của Ủy ban phòng chống AIDS. Đoàn thanh niên các cấp đã tìm ra những nội dung và phương thức truyền thông thích hợp cho các đối tượng thanh nięn, nâng cao nhận thức về AIDS và tạo ra những mô hình can thiệp có hiệu quả tại cộng đồng như : Câu lạc bộ thanh niên, Cửa hàng thanh niên tiếp thị bao cao su, trung tâm tư vấn thanh niên, Đội tuyên truyền thanh niên phòng chống AIDS nhằm thay đổi hành vi an toàn phòng lây truyền nhiễm HIV/AIDS, chúng ta có thể tự phòng nhiễm HIV cho bản thân mình và góp phần ngăn chặn đuợc sự lây truyền HIV.

TÓM TẮT 10 ĐIỀU CẦN NHỚ VỀ AIDS
· Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải AIDS là một vấn đề toàn cầu. AIDS đe doạ tất cả chúng ta.
· AIDS gây nên do một loại vi rút HIV - HIV sẽ phá hủy các tế bào miễn dịch của cơ thể. HIV có thể tấn công bất kỳ ai.
· HIV lây truyền qua 3 đường :
a) Quan hệ tình dục với người nhiễm HIV/AIDS mà không có phòng vệ bằng bao cao su.
b) Truyền máu bị nhiễm HIV và dung chung bơm. kim tiêm với người mhiễm mà không đuợc tiệt trùng cẩn thận.
c) Mẹ nhiễm HIV truyền sang cho con khi mang thai và lúc sinh đẻ.
· HIV không lây truyền qua tiếp xúc thông thường trong gia đình, nơi làm việc, truờng học à nơi công cộng.
· Nguời nhiễm HIV vẫn có thể khỏe mạnh bình thường trong nhiều năm nhưng vẫn có thể có khả năng làm lây truyền HIV sang cho người khác.
· AIDS là giai đoạn cuối của quá trình nhiễm HIV/AIDS có các biểu hiện của nhiễm trùng cơ hội và ung thư như sút cân, ỉa chảy kéo dài, sốt, ho kéo dài, viêm da và viêm mạc miệng, sưng hạch toàn thân.
· AIDS là một bệnh nguy hiểm có tỷ lệ chết rất cao. Hiện nay chúng ta chưa có thuốc điều trị HIV và vắc-xin phòng ngừa AIDS có hiệu quả.
· Chúng ta có thể phòng nhiễm HIV/AIDS có hiệu quả bằng cách :
- Quan hệ tình dục lành mạnh, thủy chung một vợ một chồng.
- Thực hiện tình dục an toàn, sử dụng bao cap su đúng cách trong quan hệ tình dục.
- Dụng cụ tiêm chích, châm cứu phải được tiệt trùng.
- Thực hiện truyền máu an toàn. Chỉ truyền máu khi thật cần thiết và phải bảo đảm máu đó không bị nhiệm HIV
- Cách ly người nhiễm HIV/AIDS là không cần thiết. Thái độ của chúng ta là bao dung, an ủi, động viên, giúp đỡ và không nên phân biệt đối xử với họ.
- Thông tin và giáo dục về AIDS là chìa khóa trong cuộc đấu tranh phòng chống AIDS. Với hiểu biết đầy đủ về AIDS, bằng lối sống cá nhân lành mạnh và đúng đắn, chúng ta có thể tự bảo vệ mình khỏi nhiễm HIV và góp phần ngăn chặn đại dịch.