Theo phân loại vi rút, HIV được xếp vào phân nhóm vi rút chậm (Lenti virút) thuộc họ Retro vi rút. Họ Retro virút gồm những vi rút RNA có đặc tính chung là có enzyme sao chép ngược (reverse transcriptase – RT) cho phép sao chép DNA từ RNA.
Lenti virut gồm các virus gây các bệnh tiến triển chậm, trong đó HIV-1, HIV-2 gây bệnh cho người và một số vi rút khác gây bệnh trên súc vật: SIV (khỉ) ….
Kết quả của hai nghiên cứu được tài trợ bởi Viện dị ứng và bệnh truyền nhiễm Quốc gia Hoa Kỳ, thành viên viện Sức khỏe Quốc gia Hoa Kỳ, khuyến cáo rằng mặc dù vaccine chống HIV không bảo vệ hoàn toàn người nhiễm nhưng vẫn có thể mang đến những lợi ích quan trọng cho người chích vaccine này: “ Cải thiện thời gian sống sau khi nhiễm là điều thật sự có ý nghĩa”
Bước đột phá này đã được quan sát trên những nghiên cứu ở khỉ. Nghiên cứu đã được thực hiện bởi 2 nhóm: một nhóm được dẫn đầu bởi Bác sỹ Norman L.Letvin, Trung tâm Y khoa Beth Israel Deaconess, Đại học Harvard và Trung tâm nghiên cứu vaccine - Viện dị ứng và bệnh truyền nhiễm Quốc gia Hoa Kỳ; một nghiên cứu khác được thực hiện bởi Tiến sỹ Mario Roederer, Trung tâm nghiên cứu vaccine - Viện dị ứng và bệnh truyền nhiễm Quốc gia Hoa Kỳ. Các nhà nghiên cứu thấy rằng sau khi bị nhiễm SIV, những chú khỉ đã được tiêm vaccine chống SIV (Simian immunodeficiency virus) – một virus cùng họ với HIV gây bệnh giống AIDS trên khỉ – sống lâu hơn những chú khỉ không được tiêm vaccine.
“Thế giới cần vaccine chống HIV, đó là điều bức thiết” Bác sỹ Elias A.Zerhouni, giám đốc viện sức khỏe Hoa Kỳ phát biểu. Trong năm 2005, có thêm hơn 11000 người bị nhiễm HIV mỗi ngày. Nếu tiếp tục không được kiểm soát sẽ nhiễm thêm 40 triệu người nữa trong thập niên tới.
Theo Bác sỹ Anthony S.Fauni, giám đốc viện dị ứng và bệnh truyền nhiễm Quốc gia Hoa Kỳ “Mặc dù mục đích cuối cùng của chúng ta là có một vaccine ngăn chặn hoàn toàn sự nhiễm HIV, nghiên cứu này cũng đã đưa ra một khuyến cáo rất có giá trị tuyệt về hiệu quả một phần của vaccine”.
Được đăng trong ấn bản hàng tuần của tập chí “Khoa học” và ấn bản hàng tháng của tạp chí “Y học lâm sàng” Hoa Kỳ, các nhà nghiên cứu này cũng cho biết đã đo lường nơi tác động vaccine SIV ở khỉ và có tương quan miễn dịch của hiệu quả vaccine. Cần thiết có những nghiên cứu sâu hơn để xác định tương quan miễn dịch của vaccine chống HIV ở người.
“Có một tương quan miễn dịch của hiệu quả vaccine ở một số thử nghiệm vaccine chống HIV trên người tình nguyện” Tiến sỹ Gary J.Nabel, giám đốc Trung tâm nghiên cứu vaccine - Viện dị ứng và bệnh truyền nhiễm Quốc gia Hoa Kỳ khẳng định. Sự khám phá này có giá trị rõ ràng trên người và có thể đẩy nhanh những nghiên cứu trong tương lai.
Vaccine sử dụng trong 2 nghiên cứu này là phiên bản đơn giản của chiến lược vaccine chống HIV được phát triển bởi những nhà khoa học thuộc Trung tâm nghiên cứu vaccine – Viện sức khỏe Quốc gia Hoa Kỳ và những thử nghiệm lâm sàng gần đây trên người ở giai đoạn II tại Hoa Kỳ, vùng Caribê, hạ sa mạc Sahara. Sự đánh giá hiệu quả của vaccine cần được thực hiện tiếp tục trong những thử nghiệm lâm sàng ở nhóm lớn hơn trong thời gian tới.
Để xác định giả thuyết rằng vaccine chống HIV không hoàn hảo có thể vẫn cho phép người nhiễm HIV sống lâu hơn và khoẻ hơn, TS Letvin, Roederer và cộng sự phải xác định vaccine chống SIV cho tăng thời gian sống trên khỉ. Những nhà nghiên cứu thấy rằng cách tốt nhất để tiên lượng thời gian sống sau khi một chú khỉ đã tiêm vaccine bị nhiễm SIV là đo lường, ở giai đoạn sớm, nồng độ tế bào lympho T CD4. Tế bào này được hoạt hoá bởi virus sau lần tiếp xúc đầu tiên và sẽ khởi phát hoạt động nhanh chóng sau lần tái nhiễm. Trung bình một người có khoảng 1 ngàn tỷ lympho T, phân nữa số này là lympho T CD4.
Bình thường sự giảm nhanh chóng và có ý nghĩa của tế bào lympho T CD4 xuất hiện sớm khi nhiễm SIV: trong vòng khoảng 10 ngày sau nhiễm, khi đó nồng độ vi rút trong máu đạt đỉnh, 80% tế bào lympho T CD4 trong các mô đã bị nhiễm và cuối cùng gần như toàn bộ những tế bào lympho T CD4 bị mất đi.
Những Tiến sỹ Roederer và cộng sự thấy rằng những chú khỉ được tiêm vaccine có thể làm giảm tổn hại này của hệ miễn dịch. Trong nghiên cứu của họ, 6 chú khỉ đã được tiêm vaccine và 6 chú khỉ không tiêm vaccine, nhóm đã tiêm vaccine thì tế bào lympho T CD4 nhiễm và bị phá hủy ít hơn 3 -5 lần so với nhóm không được tiêm vaccine. “Vi rút chỉ đánh một phần những tế bào lympho T CD4 sẽ cho phép động vật sống lâu hơn. Ngoài ra, nếu vaccine chống HIV có thể chống lại sự tái cấu trúc của những tế bào của những tế bào lympho T CD4 + ở người, chúng cũng có khả năng làm con người sống lâu hơn và khỏe hơn” Tiến sỹ Roederer .
Nghiên cứu của Tiến sỹ Letvin, Letvin và cộng sự nhắm đến hiệu quả thông qua sự bảo tồn tế bào lympho T CD4 + theo thời gian dài. Tổng cộng 30 chú khỉ, trong đó 24 được tiêm vaccine, chúng được theo dõi gần 3 năm. Vaccine giúp kiểm soát sự nhiễm trong 112 ngày đầu nhưng sau đó nồng độ vi rút và số lượng tế bào lympho T CD4 trong nhóm đã tiêm và không tiêm vaccine không có sự khác biệt có ý nghĩa.
Vaccine bảo vệ những tế bào lympho T CD4 từ khi nhiễm vi rút giai đoạn sớm và nồng độ tế bào lympho T CD4 vẫn còn ở nồng độ cao có ý nghĩa ở khỉ được tiêm vaccine trong 850 ngày nghiên cứu.
Sự bảo vệ sớm này có tầm quan trọng rất lớn trong sự phát triển của bệnh, theo Tiến sỹ Letvin “ Khi sự nhiễm xuất hiện, những chú khỉ đã được tiêm vaccin được bảo vệ bởi tế bào lympho T CD4 của chúng tốt hơn và thế sống lâu hơn.
Thêm vào đó, những nhà nghiên cứu cũng tìm ra phương pháp đo tế bào lympho T CD4 trung ương, phân nhóm của tế bào lympho T CD4, có thể giúp dự đoán bằng cách nào khỉ có thể cải thiện được thời gian sống. Từ đó những nghiên cứu mới nhấn mạnh đến số lượng tế bào lympho T CD4 trung ương xuất hiện là yếu tố chủ yếu để tiên đoán sức khoẻ lâu dài. Mẫu máu từ những người tham gia thử nghiệm lâm sàng bây giờ có thể phải tìm chỉ điểm này. Theo Tiến sỹ Letvin, những nhà khoa học có thể đánh giá bằng cách nào một vaccine sẽ hiệu quả đơn giản bằng cách đo lường tế bào lympho T CD4 trung ương trong vài tháng sau nhiễm.
PHẠM DUY QUANG
(Trích dịch từ VOAnews.com  8/2006)