TẦN SUẤT LÂY NHIỄM HIV-1 QUA QUAN HỆ TÌNH DỤC Ở RAKAI, UGANDA

Trong nghiên cứu hồi cứu đoàn hệ dựa vào cộng đồng (retrospective population-based cohort strudy) ở Rakai, Uganda này, các tác giả khảo sát 235 cặp vợ chồng theo chế độ một vợ một chồng (monogamous) mà một trong hai người bị nhiễm HIV để ước tính tần suất nhiễm HIV qua mỗi lần quan hệ tình dục (per coital act = PCA) và giai đoạn nhiễm HIV. Sự lây truyền giữa hai vợ chồng được xác định bằng phương pháp phân tích xâu chuỗi (sequence analysis). Tần suất lây nhiễm PCA được ước tính thông qua bảng chỉ số giai đoạn nhiễm HIV của vợ (hoặc chồng) (sự chuyển đổi huyết thanh từ âm sang dương mới đây và các biểu hiện của nhiễm trùng giai đoạn muộn). Tỉ suất nhiễm hiệu chỉnh được ước tính bằng phép hồi qui đa biến Poison.

Tần suất quan hệ tình dục (QHTD) trung bình là 10,2 lần mỗi tháng ở các cặp vợ chồng có một người mới nhiễm gần đây (incident index partner = IIP) và 10,0 lần mỗi tháng ở những cặp mà một người đã bị nhiễm một thời gian (prevalent index partner = PIP). Tần suất QHTD giảm từ 8,7 lần/tháng xuống còn 6,2 lần/tháng trước khi vợ (hoặc chồng) chết. Trung vị (median) tải lượng vi-rút vào thời điểm 5 tháng sau khi có chuyển đổi huyết thanh là 30.000 bản mã/ml; và ở thời điểm 15 tháng là 2.600 bản mã/ml.

Trong số 235 cặp vợ chồng, 68 người (28,9%) truyền HIV cho vợ (hoặc chồng). Tỉ lệ lây nhiễm cao ở 23 cặp mà một người mới là IIP; trong số đó 10 người (43,4%) truyền HIV cho người phối ngẫu khoảng 2,5 tháng sau khi có chuyển đổi huyết thanh, và 13 người (56,5%) truyền HIV cho vợ (hoặc chồng) 35 tháng sau khi có chuyển đổi huyết thanh. Người PIP truyền HIV cho người phối ngẫu của mình với tốc độ 8,4%/năm. Đối với 51 người nhiễm HIV giai đoạn cuối, thì 19 người (37,3%) truyền HIV cho người phối ngẫu trong vòng 6 đến 35 tháng trước khi chết.

Tần suất lây nhiễm HIV toàn bộ trung bình (the overall average rate) qua mỗi lần QHTD là 0,0012. Tần suất nhiễm HIV qua mỗi lần QHTD là 0,0082 khoảng 2,5 tháng sau khi một người trong cặp vợ chồng có chuyển đổi huyết thanh (CĐHT); 0,0015 trong vòng 6-15 tháng sau CĐHT. Đối với các cặp mà một người là PIP thì tần suất lây nhiễm qua PCA cho người phối ngẫu là 0,0007; và tần suất này là 0,0028 PCA trong vòng 6-25 tháng trước khi người gây nhiễm chết.

Tỉ lệ lây nhiễm cao có liên qua tới giai đoạn nhiễm HIV (giai đoạn đầu và giai đoạn cuối có tỉ lệ lây cao), tải lượng vi-rút 3,5 log 10 bản mã/ml hoặc hơn, bệnh loét sinh dục, và tuổi còn trẻ của người gây nhiễm (15-29 tuổi).

Các nhà nghiên cứu kết luận: “ Đối với các cặp mà một người là IIP, thì tần suất lây nhiễm là 0,0082/mỗi lần QHTD ở thời điểm 2,5 tháng sau khi người gây nhiễm (index partner = IP) có chuyển đổi huyết thanh; tỉ lệ này cao gấp 12 lần so với trường hợp lây nhiễm mà một người trong cặp vợ chồng đã bị nhiễm HIV một thời gian (PIP) (0,0007/lần QHTD).” Họ còn nói thêm rằng nếu thời gian giữa lúc mới nhiễm (incident infection) và lúc lây truyền bệnh đối với mỗi cặp vợ chồng chỉ là 1 tháng (khoảng 10 lần QHTD) thì tỉ lệ lây nhiễm có thể sẽ cực cao; tần suất lây lên đến 0,02 cho một lần QHTD ở những cặp mà một người là IIP.

Các tác giả lưu ý rằng “tần suất lây nhiễm qua mỗi lần QHTD cao nhất là khi một trong hai người phối ngẫu mới bị nhiễm; đây lại là lúc mà ít có người nhiễm biết được tình trạng của mình và do vậy không được điều trị bằng thuốc kháng retrôvirút. Người nhiễm HIV giai đoạn muộn ít góp phần làm tăng dịch nhiễm HIV qua đường tình dục vì họ ít quan hệ tình dục và ít bạn tình hơn (do sức khỏe chung bị suy sụp). Hơn nữa ít có vợ (hoặc chồng) của người nhiễm HIV giai đoạn cuối lại không bị nhiễm. Điều trị kháng retrôvirút cho bệnh nhân giai đoạn muộn theo các hướng dẫn hiện hành có thể chỉ có tác động khiêm tốn trong việc kéo giảm tình trạng lây nhiễm HIV. Các biện pháp ngăn ngừa nhiễm HIV tiên phát có thể có tác động cắt giảm lan tràn HIV tốt hơn là thuốc kháng vi-rút. Cho nên, cần nỗ lực phát hiện người nhiễm ở giai đoạn sớm, khuyến khích mọi người thực hiện an toàn tình dục và cung cấp thuốc kháng retrôvirút vào thời điểm thích hợp.”

Trần Phúc Hậu
Trích dịch từ bài “Rates of HIV-1 Transmission Per Coital Act, by Stage of HIV-1 Infection, in Rakai, Uganda” đăng trên chuyên san Journal of Infectious Diseases 191(9):1403-9 ngày 01/05/2005