Sau nhiều năm tỉ lệ bệnh lậu giảm xuống, nhiều báo cáo gần đây lo ngại rằng tỷ lệ mắc bệnh lậu một số nơi ở nước Mỹ đang gia tăng và sự đề kháng quinolone của lậu cầu nay đã được thiết lập và đang tăng. Những phát triển này, đi đôi với những thay đổi trong kỹ thuật xét nghiệm gonorrhea và sự ngừng sản xuất cefixime, đe dọa gây khó khăn cho cả việc điều trị bệnh lậu và cả những cố gắng để kiểm soát và phòng ngừa cho cộng đồng.

Neisseria Gonorrhoeae là nguyên nhân phổ biến gây viêm niệu đạo, viêm cổ tử cung và viêm vùng chậu. Ở những người nam đồng tính luyến ái (MSM) gonorrhea cũng là nguyên nhân phổ biến gây viêm hậu môn trực tràng do quan hệ tình dục(1). Trong những năm gần đây việc kiểm soát bệnh lậu có một tầm quan trọng mới bởi vì cũng giống như những bệnh lây truyền qua đường tình dục khác, người ta cho rằng bệnh lậu làm gia tăng sự lây truyền HIV(2).

Giữa những năm 1975 và 1997 tỷ lệ bệnh lậu ở Mỹ giảm khoảng 74 %. Từ thời gian đó tỷ lệ này giữ ở mức nằm ngang. Tuy nhiên khuynh hướng toàn thể này che đậy một dịch tể thật không đồng nhất. Sự nhiễm này phần lớn phổ biến ở khu công nghiệp phía Trung Tây và Nam và ảnh hưởng không cân đối ở người da đen và thanh niên. Nhưng trái lại tỷ lệ ở miền Nam thì tiếp tục giảm trong những năm gần đây, tỷ lệ lậu cầu được báo cáo gia tăng 13,5 % ở miền Tây nước Mỹ giữa những năm 1999 và 2000. Mặc dù một số sự gia tăng có thể do bởi xét nghiệm được làm rộng rãi hơn và dùng những xét nghiệm khuếch đại acid nucleic có độ nhạy cảm hơn, sự thay đổi cũng biểu hiện cho sự gia tăng thật sự tỉ lệ mắc bệnh qua việc gia tăng liên tục trong bệnh lây truyền qua đường tình dục ở những người nam đồng tính luyến ái(4,5), cũng như một dịch tể mới trong những người quan hệ tình dục khác giới.

Vào cuối tháng 11 trung tâm kiểm soát bệnh (CDC) báo cáo có sự gia tăng của tỷ lệ bệnh lậu gây bởi lậu cầu kháng fluoroquinolone(6) (QRNG). Mục đích của bài báo này nhằm nói đến việc kháng fluoroquinolone có liên quan đến nồng độ ức chế tối thiểu (MICs) của ciprofloxacin >/ = 1 mcg/ ml. Hầu hết những vi trùng kháng thuốc có MICs > 4, một ngưỡng kháng làm cho xấp xỉ một nửa số bệnh nhân nhiễm vi tùng này bị thất bại điều trị (6). Dòng lậu cầu kháng fluoroquinolone lần đầu tiên được ghi nhận như một vấn đề ở Mỹ vào đầu thập niên 90 khi vi trùng kháng thuốc được xác định tại Hawaii(8). Từ 1997 tỷ lệ bệnh lậu ở Hawaii bởi lậu cầu kháng fluoroquinolone gia tăng từ 1% ® 20%. Ngày nay, ở phần lớn Châu Á, lậu cầu kháng fluoroquinolone chiếm hơn 40% các trường hợp bệnh lậu được phát hiện. Dựa trên các số liệu này năm 2002 CDC khuyến cáo hướng dẫn điều trị bệnh lây truyền qua đường tình dục cho những người có tiếp xúc tình dục với những người sống ở Hawaii hoặc ở Châu Á Thái Bình Dương không được điều trị bằng quinolone.

Ngày nay lậu cầu kháng fluoroquinolone đã thành vấn đề ở Mỹ. Trong số 1311 trường hợp lậu cầu được xét nghiệm ở Califonia năm 2001, có 2,5% kháng quinolone. Lậu cầu kháng fluoroquinolone phổ biến ở những cư dân các đảo thuộc châu Á Thái Bình Dương hơn là các đảo không thuộc Châu Á Thái Bình Dương, và phổ biến ở những người nam đồng tính luyến ái hơn là những người quan hệ tình dục khác giới tại San Diego, mặc dù những điều trên không thấy ở những thành phố khác ở California. Trong những bệnh nhân lậu tại phòng khám bệnh lây truyền qua đường tình dục ở California trong suốt 6 tháng đầu năm 2002 hơn 9 % là lậu cầu kháng fluoroquinolone. Vì kết quả gia tăng này trong bệnh lậu, CDC và Bộ Y tế của California gần đây khuyến cáo rằng quinolone không được dùng để điều trị bệnh lậu.

Sự xuất hiện của lậu cầu kháng fluoroquinolone đến không đúng lúc. Bệnh lậu được chẩn đoán tốt hơn nhờ dùng xét nghiệm khuếch đại acide nucleic. Vì thế khả năng của chúng tôi về xét nghiệm kháng kháng sinh cho cả hai mục đích lâm sàng và dịch tể ngày càng mai một. Làm như tập hợp các sự kiện này chưa đủ tệ, hãng sản xuất cefixime, loại thuốc uống không phải là quinolone, để điều trị lậu gần đây đã ngừng sản xuất thuốc này. Nếu quinolone trở thành điều trị không tin cậy cho bệnh lậu khắp nước Mỹ--- và câu hỏi thật sự là khi nào hơn là nếu --- và nếu sản phẩm cefixime ngừng sản xuất vĩnh viễn, chúng tôi không có thuốc uống đáng tin cậy nào để điều trị lậu. Hiện nay CDC đang điều đình với hãng sản xuất để lại tiếp tục sản xuất cefixime.

Trong thời kỳ quá độ nhiều nhà lâm sàng điều trị bệnh nhân bị lậu cần thay đổi các xét nghiệm và điều trị thực tế. Ở bờ Tây nước Mỹ quinolone chỉ được dùng nếu thuốc thay thế như cefixime (400 mg uống một lần) hoặc ceftriaxone (125 mg tiêm bắp một lần) không sẳn có, hoặc nếu bệnh nhân dị ứng penicilline. Đáp ứng với liệu pháp này có thể được theo dõi cẩn thận.

 Những nơi khác trên nước Mỹ các nhà lâm sàng điều trị bệnh nhân bị lậu có thể tiếp tục dùng quinolone cho những bệnh nhân không có tiền sử tiếp xúc với những người ở bờ Tây hoặc ở châu Á tại thời điểm này. Tuy nhiên, họ nên được báo trước rằng ngày nay hiệu quả quinolone cho điều trị lậu cầu có thể được tính từng ngày. Cần chú trọng việc phát hiện và điều trị những trường hợp nghi nhiễm lậu cầu kháng fluoroquinolone ở nam đồng tính luyến ái vì dân số này có nguy cơ cao đặc biệt mắc phải dòng kháng thuốc.

Bệnh nhân lậu cũng nên được điều trị cả chlamydial vì 2 điều; một là nó có tỉ lệ đồng nhiễm với lậu cao và hai là hy vọng rằng ít nhất một số lậu cầu kháng thuốc có thể đáp ứng với azithromycin hay doxycycline.

Cuối cùng, bất cứ khi nào có thể, các nhà lâm sàng nên tiếp tục thực hiện cấy lậu cầu. Xét nghiệm khuếch đại acid nucleic tạo ra hiệu quả đáng kể trong việc gia tăng độ nhạy của xét nghiệm chẩn đoán Chlamydia trachomatis, nhưng lại có độ nhạy tương đối ít so với thực hiện cấy lậu cầu đúng. Điểm thuận lợi nêu trên có vẻ bị thu hẹp bởi những bất lợi vốn có do mất đi khả năng xét nghiệm tính kháng thuốc

LÊ THỊ THANH TRÚC
Theo Matthew R. Golden MD, MPH, H. Hunter Handsfield, MD
Medscape Infectious Diseases 4(2), 2002. © 2002 Medscape, 26/12/2002