Ngày nay đã có 21 loại thuốc để làm chậm quá trình sao chép virút HIV ở người. Chúng ta đã rút ra nhiều bài học lớn trong những năm vừa qua và vẫn còn quá nhiều câu hỏi chưa được trả lời.

Trong bài báo này, chúng ta sẽ thảo luận về quan niệm điều trị nhiễm HIV một lần mỗi ngày. Đầu tiên để có thể ức chế lượng virút HIV trong cơ thể cần phải có sự tuân thủ điều trị từ 95% trở lên. Sự tuân thủ kém sẽ dẫn đến tình trạng điều trị thất bại. Chúng ta đã rút ra nhiều bài học rằng khi phác đồ điều trị đơn giản thì sẽ cải thiện sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân. Thí dụ bệnh nhân uống thuốc điều trị cao huyết áp, sự tuân thủ sẽ được cải thiện khi gia tăng tính đơn giản của phác đồ điều trị. Tỉ lệ tuân thủ sẽ thay đổi theo phác đồ điều trị, tuân thủ sẽ là 90% nếu phác đồ điều trị 1 lần mỗi ngày, 80% đối với phác đồ hai lần mỗi ngày và 65% ở phác đồ từ 3 lần trở lên mỗi ngày. Chúng ta có thể khái quát hóa từ những nghiên cứu về điều trị cao huyết áp sang điều trị HIV rằng: phác đồ điều trị HIV càng đơn giản càng cải thiện sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân.

Lý do bệnh nhân không tuân thủ điều trị là gì? Câu trả lời là mỗi khi uống thuốc bệnh nhân lại được nhắc nhở rằng mình đang bị nhiễm HIV; họ sợ gia đình, bạn bè, đồng nghiệp bắt gặp mình uống thuốc và phát hiện mình bị bệnh; không biết được rằng  mình sẽ hoặc phải tuân thủ điều trị theo một thời khóa biểu nghiêm ngặt; đơn giản vì quên; do tác dụng phụ của thuốc; và phải uống quá nhiều thuốc. Những lý do khác liên quan đến việc hạn chế thức ăn hoặc nhu cầu hàng ngày của bản thân. Một nghiên cứu phân tích tổng hợp (meta analysis) của tác giả Barlett cho thấy càng gia tăng số lượng thuốc trong phác đồ điều trị, càng làm giảm đi cơ hội ức chế lượng virút trong máu.

Việc chuyển sang liều dùng một lần mỗi ngày đang được ưa chuộng ở những bệnh nhân đã được điều trị và mới bắt đầu điều trị.

Một thuốc nên đủ mạnh để có tác dụng (có nghĩa là nên có thời gian bán hủy đủ lâu) thậm chí khi bệnh nhân quên uống một liều. Điều trị phối hợp thuốc cũng phải có tác dụng phụ không ảnh hưởng đến chất lượng sống của bệnh nhân. Những loại thuốc phối hợp sau đây được FDA chứng nhận là những thuốc sử dụng một lần mỗi ngày phổ biến. Sự phối hợp thuốc vẫn tiếp tục được nghiên cứu vì tính an toàn, khả năng dung nạp, sự thuận tiện và ức chế virút. Các báo cáo  sơ bộ gợi ý rằng việc phối hợp thuốc được dùng một lần mỗi ngày và hiệu quả trong việc giảm nồng độ virút trong máu và duy trì lượng CD4. Xin hãy kiểm tra bảng phụ lục thuốc dưới đây hoặc những thông tin về sản phẩm cho việc sử dụng đúng liều lượng những loại thuốc sau đây:

1. Didanosine (Videxâ EC) + tenofovir (Vireadâ) + efavirenz (sustivaâ). Khi tenofivir phối hợp với didanosine sẽ gia tăng 50% ở vùng didanosin trên đường cong biểu diễn (AUC). Khuyến cáo hiện nay từ các nhà sản xuất là nên dùng liều didanosine 250 mg một lần mỗi ngày khi phối hợp với tenofivir.
2. Didanosine + lamivudine (Epivir) + efavirenz một lần mỗi ngày
3. Tenofivir + lamivudine + efavirenz.
4. Didanosine + tenofivir + boosted amprenavir (Ageneraseâ)
5. Tenofivir + lamivudine + saquinavir loại viên nhộng vỏ cứng (Inviraseâ) + ritonavir (Novirâ)
6. Didanosine + lamivudine + boosted amprenavir + ritonavir
7. Didanosine + lamivudine + nevirapine (Viramuneâ) một lần mỗi ngày.

Một loại thuốc ức chế protease mới là Atazanavir (2 viên một lần mỗi ngày) đang trong thử nghiệm lâm sàng gia đoạn III. Một loại thuốc khác cũng đang được nghiên cứu nhưng hiệu quả của liều một lần mỗi ngày vẫn chưa được chứng minh và việc sử dụng như thế được xem như là chưa đủ căn cứ khoa học. Loại thuốc này bao gồn zidovudine (Retrovirâ) (2 viên một lần mỗi ngày không hạn chế loại thức ăn),  Acabavir (Ziagenâ) và lopinavir/ritonavir (Kaletteâ) 6 viên một lần mỗi ngày khi ăn).

Bệnh nhân nên được bác sỹ tham vấn và không nên quyết định điều trị dựa duy nhất vào việc phác đồ sẽ dễ dàng thế nào. Tất cả nên được cân nhắc. Đối với bác sỹ việc tìm hiểu bệnh nhân trước khi kê toa là cần thiết. Quan trọng là phải hiểu lịch uống thuốc nào thích hợp với bệnh nhân loại thuốc khác nào họ cũng sẽ uống, khả năng uống thuốc của họ (nhiều loại thuốc ở dạng lỏng và đó cũng là một quan điểm đối với những bệnh nhân gặp rắc rối khi uống thuốc viên, lượng virút của họ cao bao nhiêu, và lượng CD4 thấp như thế nào.

Có nhiều loại thuốc HIV để lựa chọn điều trị cho bệnh nhân. Thuốc chỉ có tác dụng khi bệnh nhân uống trực tiếp. Với sự hiện diện của phác đồ điều trị một lần mỗi ngày, những bệnh nhân trước kia  gặp khó khăn trong tuân thủ điều trị do số lần dùng thuốc, tính phức tạp của phác đồ, gánh nặng về thuốc men và sự dung nạp thuốc thì bây giờ đã có những giải pháp khác cho họ lựa chọn. 

Từ những nghiên cứu với các loại thuốc khác, chúng ta biết rằng việc giảm gánh nặng của thuốc và sự đơn giản của phác đồ và số lần dùng thuốc, bệnh nhân có thể có đáp ứng tốt đối với thuốc được dùng, HIV có thể kiểm soát được và bệnh nhân uống thuốc có thể dẫn đến một cuộc sống khỏe mạnh và lâu dài.

VTTN
Theo Numedx, Vol 15, Summer 2003