Nghiên cứu này phân tích những ưu điểm của Chương Trình Phòng Chống AIDS Quốc Gia Brazil (the Brazilian National AIDS Program (NAP)), được xem như điển hình của một chương trình toàn diện phối hợp giữa dự phòng, chăm sóc và điều trị ở một nước có thu nhập trung bình và có nhiều bất quân bình trong xã hội. Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng các chỉ số về phát triển con người của Liên Hiệp Quốc (UN indices) liên tục xếp Brazil tới hạng thứ 70 trên thế giới thế nhưng thành công của Brazil trong việc đương đầu với dịch HIV/AIDS thì thật là ngoạn mục. Tần suất mới nhiễm HIV ở Brazil hiện thấp hơn nhiều so với dự báo được đưa ra một thập kỷ trước đây; tỉ lệ tử vong giảm đi một nửa và thời gian nằm viện của bệnh nhân giảm 70 – 80% trong vòng 7 năm.

Có ba khuynh hướng dịch tễ học tác động qua lại tới dịch nhiễm HIV ở Brazil, đó là: quan hệ tình dục (QHTD) khác giới, chuyển đổi giới tính từ nam sang nữ, và sự bần cùng hóa. Tỉ số nam:nữ nhiễm HIV/AIDS đã chuyển từ  23.5:1 năm 1985 xuống còn 1.7:1 vào năm 2002. Sự tăng số ca nhiễm ở người có trình độ văn hóa thấp cho thấy sự bần cùng hóa cũng góp phần vào đại dịch.

Các tác giả cho rằng những quan niệm về quyền công dân và sự đoàn kết làm nền tảng cho sự huy động xã hội của một chế độ dân chủ; các quan niệm này được đưa vào hiến pháp mới của Brazil năm 1988 và cho thấy chúng là trọng tâm trong quyết sách của quốc gia này đối với HIV/AIDS. Phong trào cải thiện vệ sinh, một thành tố căn bản thúc đẩy tính dân chủ ở Brazil là sự phối hợp uyển chuyển giữa nhân viên chăm sóc sức khỏe, các nhà nghiên cứu y khoa, và các thành phần khác của xã hội; tất cả những ngừơi bảo vệ quyền được sống khỏe mạnh như là một quyền căn bản đã được luật pháp qui định. Phong trào này mạnh mẽ ở So Paulo, nơi Sở Y tế  So Paulo ghi nhận và xử lý ca nhiễm HIV đầu tiên năm 1983. Sở Y tế So Paulo sau đó đã trở thành mô hình cho hệ thống Y tế Vệ sinh Quốc gia (the National Unitary Health System).
Dù có sự phân hóa sâu sắc về giàu – nghèo, sự kỳ thị về màu da và giới tính, “sự đoàn kết trong xã hội đã trở thành sức mạnh đủ bù cho những nỗi đau do phân hóa và làm giảm thiểu kỳ thị người có HIV/AIDS,” bài nghiên cứu có đoạn viết.

Sự tuyên truyền sớm và tích cực của những người đồng tính luyến ái nam và các nhóm ủng hộ nhân quyền đã giúp xoa dịu kỳ thị đối với người nhiễm HIV và những người có quan hệ đồng giới. Nhiều tổ chức dịch vụ về AIDS phi chính phủ đã được thành lập vào thập niên 1980 và 1990. Các tổ chức phi chính phủ và các nhóm hành động vì người nhiễm HIV/AIDS cùng với sở y tế của các tỉnh, thành phố đã tạo áp lực để chính phủ liên bang thành lập ủy ban quốc gia phòng chống AIDS.
Các tác giả cho rằng biện pháp tiếp cận cởi mở về giới tính và tình dục của chính phủ Brazil đã hỗ trợ tích cực cho công tác dự phòng HIV thông qua khuyến khích sử dụng bao cao su (BCS) xúc tiến các chiến dịch truyền thông đại chúng để đấu tranh với thái độ kỳ thị người nhiễm. Brazil đi tiên phong trong lĩnh vực phòng chống HIV và ma túy, phát động các chương trình trao đổi bơm kim tiêm trên bình diện tỉnh/thành phố và cả quốc gia. Vào năm 2003, tỉ lệ các trường hợp AIDS có liên quan với chích ma túy đã giảm xuống còn 11% từ con số 30% vào giữa thập niên 1990.

Bài phân tích viết, "chương trình cấp thuốc kháng retrovirus miễn phí đã có tác động cực kỳ tích cực giúp làm giảm tỉ lệ mắc bệnh và tử vong do AIDS ở Brazil và gây được tiếng vang trên trường quốc tế”. Các tác giả cho rằng nhiều nước khác có thể học tập kinh nghiệm của Brazil về các chính sách phối hợp giữa điều trị, dự phòng, cấp thuốc miễn phí rộng rãi cho bệnh nhân, sản xuất thuốc trị bệnh AIDS ngay trong nước, sử dụng các liệu pháp phối hợp thuốc, và liên kết với thế giới để tranh thủ sự chia sẻ và giúp đỡ.

Các nhà nghiên cứu nêu rằng bài học cuối cùng của Brazil là chương trình AIDS quốc gia đã trở thành niềm hãnh diện của quốc gia, "Đoàn kết và niềm hãnh diện dường như là động lực mạnh mẽ nhất để chống lại kỳ thị. Để kiểm soát HIV, đầu tiên chúng ta phải thừa nhận rằng đó là vấn đề của toàn xã hội chứ không của riêng ai,” các tác giả kết luận.
THIÊN ÂN
Trích dịch từ bài "A Critical Analysis of the Brazilian Response to HIV/AIDS: Lessons Learned for Controlling and Mitigating the Epidemic in Developing Countries"
của Alan Berkman, MD; Jonathan Garcia, BA; Miguel Muđoz-Laboy, DrPH; Vera Paiva, PhD; Richard Parker, PhD đăng trên chuyên san American Journal of Public Health Vol. 95; No. 7: P. 1162-1172    (06..05)