Sau hội nghị ở Anvers hồi tháng 5/2002 nhằm cống hiến toàn bộ cho các chất diệt vi sinh, tại hội nghị Barcelone (tháng 7/2002) lại có nhiều cuộc trao đổi ngay cả lúc ngoài hành lang về chủ đề này bao trùm nhiều lĩnh vực cũng như các môn khoa học cơ bản. Một phiên họp truyền miệng và một phiên họp khác nối tiếp đã cho phép một sự nhìn nhận tổng thể của vấn đề.
Những giới hạn của bất cứ loại bao cao su nào
Dịch HIV không ngừng phát triển theo cấp số nhân không chỉ ở châu Phi, mà cả ở Đông Nam Á, Trung quốc và các nước Đông Au, dẫu rằng những con số còn chưa được biết đến ở những nước vừa nêu trên. Báo cáo gần đây của Tổ chức phòng chống AIDS của Liên hiệp quốc cho biết mỗi năm có tới 5 triệu trường hợp mới mắc trong đó một nửa là phụ nữ bị lây nhiễm theo đường quan hệ tình dục khác giới. Cách phòng chống hiện tại, kể cả khi được cải tiến và có những chiến dịch mới, các biện pháp tiếp cận bao cao su, cần triển khai, đã cho thấy một số mặt hạn chế. Cho dù có những cố gắng vận động việc sử dụng bao cao su (cả nam và nữ) thì cũng không phải tất cả mọi người đều sử dụng và hơn nữa ở một số người không hề sử dụng bao giờ.
Một nhu cầu cấp bách về các biện pháp mới cho việc dự phòng:
Tại sao? Bên cạnh sự thiếu hiểu biết về các nguy cơ đang tới, phải kể đến khó khăn đối với một số người có ý định sử dụng bao cao su. Sự thật là bao cao su cũng là một phương tiện tránh thai, nên trong nhiều trường hợp chúng đã giới hạn việc sử dụng nhất là đối với nhiều phụ nữ, họ đã không thể thương lượng được với bạn tình để có được sự đồng cảm: những phụ nữ này có nguy cơ bị cưỡng bức hoặc bị bạn tình nghi ngờ và thế là phải chấp nhận sự quan hệ không được bảo vệ. Điều đó là rất rõ ràng, vả lại số các trường hợp (được lượng giá ) bị mắc bệnh lây theo đường tình dục hàng năm là rất ấn tượng: ít ra là 300 triệu người trên toàn thế giới. Chúng ta cũng cần gấp những biện pháp mới cho những phụ nữ muốn tự bảo vệ mà huyết thanh của họ vẫn âm tính, cũng như cho những phụ nữ huyết thanh dương tính mà muốn bảo vệ bạn tình của mình mà không cần phải vạch trần thực trạng giữa họ, cho những cặp bạn tình khác nhau về huyết thanh học một cách ổn định và cho tất cả những ai; cả nam và nữ, toàn bộ đều dùng bao cao su, đều mong muốn có những biện pháp phòng ngừa khác theo yêu cầu của họ.
Các chất diệt vi sinh vật: một cách nhìn tổng thể
Các chất diệt vi sinh vật, đó là cái gì hay đúng hơn phải nói nó sẽ là cái gì? Đó là những sản phẩm chống nhiễm trùng đối với HIV, và / hoặc chống lại các tác nhân gây bệnh khác. Chúng thường được sử dụng tại chỗ như ở âm đạo hay trực tràng và được thể hiện dưới dạng tá dược rất khác nhau như: dạng hạt gel, kem, bọt, film, chất xốp… được tẩm sản phẩm, hoặc có khi là dạng chiếc vòng nhẫn được đặt trong âm đạo để chất diệt vi sinh khuếch tán dần dần. Các phương thức trên được triển khai để áp dụng cho mọi cuộc quan hệ tình dục. Hành vi này phải không bị gián đoạn để ngăn ngừa sự truyền HIV (theo cả 2 chiều) và kể cả với trạng thái tiềm ẩn những bệnh lây qua đường tình dục khác nữa thông qua chất đã dùng. Một cách lý tưởng thì các dạng sản phẩm này phải rẽ, có thể tới được khắp nơi, dễ bảo quản, sử dụng đơn giản, không vị, không mùi … và không bị hư hao. Như vậy các dạng sản phẩm này có thể được sử dụng rất an toàn cho những phụ nữ mà họ không thể hay không muốn thông tin cho bạn tình của mình việc sử dụng này. Luôn là lý tưởng nếu các sản phẩm đó được sử dụng dưới nhiều hình thức có thể lựa chọn với các chất diệt vi sinh đặc biệt đối với HIV cũng như đối với các tác nhân gây bệnh khác thuộc nhóm các bệnh lây theo đường tình dục và cuối cùng là các chất diệt vi sinh nhưng có tính chất chống thụ thai.
Các sản phẩm nói trên còn xa mới có sẵn để dùng nên mục đích quan trọng ở giai đọan tức thời là nghiên cứu khả năng chấp nhận đối với các sản phẩm mà chúng sẽ tham gia vào danh mục các biện pháp làm giảm nguy cơ.
Trong quá trình nghiên cứu, phải xác định rõ có một rào cản hóa học chống lại vi rút, thể hiện lợi ích không nhận thấy được nhưng cũng không phải là có công hiệu mạnh mẽ như rào cản vật lý trong trường hợp sử dụng bao cao su.
Trên thực tế, các chất diệt vi sinh không phải để dành cho việc thay thế bao cao su, mà là cống hiến cho mọi người khả năng biết sử dụng rộng rãi các phương tiện có thể tham gia vào việc dự phòng.
Một chất diệt vi sinh sẽ tác động như thế nào?
Tác dộng của chất diệt vi sinh có thể là:

1. Làm bất họat vi rút trong các chất tiết âm đạo, tinh dịch và một cách ngẫu nhiên trong các vết máu có thể có trong quá trình quan hệ tình dục.
2. Ngăn cản vi rút bám dính vào niêm mạc đường sinh dục, như vậy để ngăn chặn sự phối hợp của vi rút hoặc các tế bào bị nhiễm với các tế bào đích của vi rút
3. Ức chế sự nhân lên của vi rút trong các tế bào mà vi rút xâm nhập.

Những vấn đề của sự dung nạp
Sự dung nạp (của âm đạo hay hậu môn) là điều cần phải chú ý bởi vì tại hội nghị quốc tế lần thứ 13 về AIDS được tổ chức tạt Durban năm 2000, những kết quả của thử nghiệm đầu tiên ở phase III khi nghiên cứu việc sử dụng với quy mô lớn chất nonoxynon-9 (N9) là chất tẩy có hoạt tính cao chống lại các tác nhân gây bệnh khác nhau đã cho thấy là chất gây độc cho niêm mạc và ngược lại, nó tạo thuận lợi cho sự lây truyền vi rút.
Về vấn đề này, cho đến nay vẫn chưa rõ ràng là khi một sản phẩm thích hợp ở âm đạo cũng lại tương thích ở trực tràng. Các nghiên cứu phải dẫn tới việc hiểu biết sâu sắc hơn về sinh lý học của 2 loại niêm mạc kể trên. Chất N9 đã có mặt ở nhiều loại gel bôi trơn sẵn có và trong các gels của chất diệt tinh trùng, mặc dù với liều lượng thấp: việc sử dụng nó phải được loại trừ sau một kỳ hạn ngắn. Đây là điều đã được thảo luận ở cơ quan Dược phẩm và thực phẩm của Hoa kỳ (FDA) cũng như trong phạm vi các nước châu Au.
Ngày nay, nhiều sản phẩm đang trên đà phát triển và được thử nghiệm trên lâm sàng trước hết về mặt an toàn, tiếp theo là tính hiệu quả.
Những vấn đề về y đức
Cũng như các phương tiện phòng ngừa khác, những thử nghiệm trên các chất diệt vi sinh phải được thực hiện ở các nước có số mới mắc cao, nếu người ta muốn chứng minh tác dụng của chúng. Điều đó có nghĩa là vấn đề y đức phải được đặt ở hàng đầu trong việc xây dựng và theo dõi các thử nghiệm như:

1. Xác định với thành viên đại diện của cộng đồng việc thử nghiệm sẽ được triển khai ở đâu với những mong đợi và nhu cầu của mọi người là gì.
2. Soạn thảo cùng với các đại diện nói trên tài liệu thông tin để chắc chắn mọi người có thể hiểu dễ dàng.
3. Cung cấp cho tất cả những ai muốn tham gia vào thử nghiệm trong hoạt động tham vấn và trợ giúp để có thể giải thích các kiểu lây truyền và khuyến khích việc phòng ngừa thông qua việc sử dụng bao cao su, giải thích cho họ hiểu rằng không có sự đảm bảo nào về sản phẩm được thử nghiệm trong khi đang kiểm tra.
4. Cam kết chịu trách nhiệm với những người bị lây nhiễm trong khi thử nghiệm.
5. Cam kết sẽ thông tin cho những người tham gia nghiên cứu những kết quả của các nghiên cứu.
6. Cam kết hoàn trả lại chất diệt vi sinh đã sử dụng nếu nó thể hiện là có hiệu lực.

Những hạn định nào cho sự phát triển
Giai đoạn đầu có tính chất cơ bản là giai đoạn “ kiểm chứng” cho quan niệm tức là điều được giả định rằng có thể thiết lập được một mức độ công hiệu chắc chắn.
Giai đọan này là cơ bản nhưng phải có ý tưởng là hiện nay và trong mọi trường hợp, đối với các chất diệt vi sinh ở thế hệ thứ nhất, không ai nghĩ rằng có hiệu quả đạt 100%. Những tính toán theo mẫu đã được hướng dẫn, bắt đầu từ việc giảm thiểu được giả thiết của việc truyền HIV là 60%. Nếu chỉ 30% số người sử dụng mô hình này thì khi có nguy cơ trên 2, có thể tránh cho 3,7 triệu trường hợp bị nhiễm HIV trong 3 năm, đó vẫn là điều đáng kể (nếu vụ dịch tiến triển một cách ổn định, thì trong 3 năm sẽ có 15 triệu trường hợp lây nhiễm mới). Nhưng một chất diệt vi sinh kiểu như thế chỉ đến năm 2007 mới có thể có để sử dụng.
Một thế hệ thứ 2 của các chất diệt vi sinh có thể tiếp cận vào năm 2012, có khả năng công hiệu tới 80 %, cũng có tác dụng hữu hiệu trên các bệnh lây theo đường tình dục khác và giúp cho sự chọn lựa các chất diệt vi sinh hoặc có hoặc không có hoạt tính chống thụ thai.
Một thế hệ thứ 3 sẽ có mặt ở thị trường vào năm 2017, có thể chứng minh hiệu quả gần 90% kháng lại HIV, gần kề với tác dụng chống thụ thai tới 95% và luôn luôn có tác dụng bảo vệ chống lại các bệnh lây qua đường tình dục.
Khó khăn lớn hiện nay là làm sao thuyết phục các công ty dược đầu tư vào một sản phẩm còn chưa có mà hiệu quả của nó có thể được tận dụng. Nhiều nhóm có thế lực, nhiều tổ chức sáng lập, nhiều cấp có thẩm quyền (các cơ quan nghiên cứu, Nghị viện châu Au…) ủng hộ kiểu khởi xướng như vậy.

HẠ BÁ KHIÊM
Theo Dominique Blanc, trong “ANRS information N 37” pp.40-41 (số đặc biệt, mùa thu 2002)